Modifiye zorunlu kullanım tedavisinin inmeli hastalarda sağ ve sol hemisfer hasarlarında üst ekstremite fonksiyonlarına etkisi- tek kör randomize kontrollü çalışma

Modifiye Zorunlu Kullanım Tedavisinin İnmeli Hastalarda Sağ ve Sol Hemisfer Hasarlarında Üst Ekstremite Fonksiyonlarina Etkisi: Tek –Kör Randomize Kontrollü Çalışma Amaç: Subakut ve kronik dönem inmeli hastalarda modifiye zorunlu kullanım tedavisinin sağ/sol hemisfer hasarlarında üst ekstremite fonksiyonlarına ve yaşam kalitesi üzerine olan etkisini saptamaktır. Hastalar ve Yöntem: Prospektif, randomize kontrollü ve tek kör olarak planlanan çalışmamıza, 20 sağ ve 20 sol hemiplejisi bulunan toplam 40 hasta dahil edildi. Hastalar üç gruba randomize edildi. Birinci gruba 10 sağ inme hastası ve ikinci gruba 10 sol inme hastası dahil edildi ve haftanın 5 günü, günde 1 saat profesyonel destek, 3 saat ev programı şeklinde; 4'er kişilik gruplarla toplam 10 seans modifiye zorunlu kullanım tedavisi (mZKT) uygulandı. Hastaların etkilenmemiş elleri uyanık oldukları sürenin %50'sinde bir eldiven yardımı ile kısıtlandı. Kontrol grubuna rehabilitasyon ünitesinde yatarak rehabilitasyon programı bekleyen 10 sağ ve 10 sol inme hastası dahil edildi. Hastalar tedavi öncesi, tedavi sonrası ve tedavi sonrası 3. ayda Kutu-Blok Test, şekillendirme egzersizlerinden seçilen 30 saniyedeki küp dizme, kart çevirme ve nesne yakalama sayıları ve görev odaklı egzersizlerden seçilen su dolu bir bardağı tutma, ağıza götürme ve geri bırakma süresi, Motor Aktivite Günlüğü (MAG), İnme Etki Ölçeği (İEÖ), Fugl-Meyer Motor Değerlendirme Skalası ile değerlendirildi. Bulgular: Fugl-Meyer Motor Değerlendirme Skalası sol hemipleji grubunda tedavi öncesi ve tedavi sonrası 3. ay kontrol değerlerinde istatistiksel açıdan anlamlı artmıştır (p=0,040). Kontrol grubu ile kıyaslandığında; mZKT-sol hemipleji grubunda Fugl-Meyer Motor Değerlendirme Skalasında kontrol grubuna kıyasla istatistiksel olarak anlamlı artış izlenmiştir (p=0,002). Sağ ve sol hemipleji mZKT gruplarında MAG- kullanım düzeyi ve kullanım kalitesi değerlerinde tedavi öncesi, tedavi sonrası ve tedavi sonrası 3. ay kontrolünde istatistiksel açıdan anlamlı olarak artış saptanmıştır (p<0.05). Sağ ve sol hemipleji gruplarında MAG-kullanım düzeyi ve kullanım kalitesi değerlerinde kontrol grubuna kıyasla istatistiksel olarak anlamlı artış izlenmiştir (p<0.05). Kutu-Blok Testinde sağ ve sol hemipleji mZKT gruplarında tedavi öncesi ve tedavi sonrası 3. ay değerleri arasında istatistiksel düzeyde anlamlı iyileşme saptanmıştır (P=0,002, P=0,018). Sağ ve sol hemipleji mZKT grupları ile kontrol grubuna kıyaslandığında Kutu-Blok testi değerlerinde istatistiksel olarak anlamlı artış saptanmıştır(p=0,001, p=0,014). Şekillendirme ve görev odaklı egzersizlerden oluşturulan değerlendirme parametrelerinde 30 saniyedeki küp dizme, kart çevirme, nesne yakalama sayılarında ve bir su dolu bardağı tutma, ağıza götürme ve geri bırakma süresinde her iki tedavi grubunda da istatistiksel düzeyde anlamlı iyileşme göstermiştir. (p<0.05) Sağ ve sol hemipleji mZKT grupları arasında iyileşme düzeylerinde birbirlerine üstünlük saptanmamıştır. İnme Etki Ölçeği fiziksel sorunlar değerlerinde sadece sol inmeli mZKT grubunda tedavi öncesi ve tedavi sonrası 3. ay değerlerinde istatistiksel açıdan anlamlı artış saptanmıştır (p=0,037). Kontrol grubuna kıyasla da sol inmeli grupta istatistiksel düzeyde anlamlı iyileşme saptanmıştır (p=0,005). İnme Etki Ölçeği günlük aktivitelere katılım, eli kullanabilme, iyileşme değerlerinde her iki grupta da anlamlı düzeyde iyileşme saptanmıştır (p<0.05). İnme Etki Ölçeği hafıza, duygu durum değişiklikleri, iletişim, hareket becerisi, faaliyetlere katılım değerlerinde anlamlı değişiklik saptanmamıştır. Sonuç: Çalışmamızda sağ ve sol hemipleji mZKT grupları; Kutu-Blok testi, MAG - kullanım düzeyi ve kullanım kalitesi, 30 saniyedeki küp dizme, kart çevirme, nesne yakalama sayıları ve bir su dolu bardağı tutma, ağıza götürme ve geri bırakma süresi ve İnme Etki Ölçeği günlük aktivitelere katılım, eli kullanabilme, iyileşme değerlendirmelerinde istatistiksel olarak iyileşme göstermiştir. Fugl-Meyer motor skalası ve İnme Etki Ölçeği fiziksel sorunlar değerlerinde her iki grupta da artış saptanmakla birlikte sadece sol hemipleji mZKT grubunda inme kontrol grubuna kıyasla istatistiksel iyileşme saptanmıştır. Sağ ve sol hemipleji mZKT grupları arasında iyileşme düzeylerinde birbirlerine üstünlük saptanmamıştır. mZKT sağ ve sol hemisfer hasarında motor fonksiyonlar ve yaşam kalitesi üzerinde etkili bulunmuş olup tedavi ile elde edilen kazanımların 3. ayda da devam ettiği saptanmıştır ancak daha fazla hasta sayısı ve daha uzun takip süresi içeren çalışmalara ihtiyaç vardır. Anahtar kelime: inme, rehabilitasyon, üst ekstremite, motor iyileşme, zorunlu kullanım tedavisi