Muhammed B. Ömer B. Mubârek El-Himyerî El-Hadrâmî'nin "Fethu'l-Akfâl Fi Şerh-i Ebniyeti'l-efʻâl (Eş-Şerhu's-Sağîr)" adlı eserinin tahkik ve değerlendirilmesi

Hicrî I. yüzyılda başlayan Arapça dilbilgisi çalışmaları yaklaşık iki yüzyıl boyunca nahiv ilmi adı altında ele alınmıştır. Hicri III. yüzyıla gelindiğinde ise dil kuralları, sarf ve nahiv olmak üzere iki ayrı ihtisas alanı haline gelmiş ve bu tarihten itibaren sarf ilmini konu edinen çok sayıda eser kaleme alınmıştır. Arap dilbilgisi âlimlerinden İbn Mâlik mezkûr dönemde 114 beyitten oluşan Lâmiyyetu'l-efʻâl adını verdiği bir sarf kitabı yazmıştır. Lâmiyyetu'l-efʻâl'e çok sayıda âlim tarafından şerh yazılmıştır. Müellifimiz Muhammed b. Ömer b. Mubârek el-Himyerî el-Hadramî de Lâmiyyetu'l-efʻâl'e, Fethu'l-akfâl ve hallu'l-işkâl bi şerh-i Lâmiyyeti'l-efʻâl (eş-Şerhu'l-kebîr) adını verdiği bir şerh yazmıştır. Akabinde Bahrak lakabıyla tanınan müellif eş-Şerhu'l-kebîr'i sadeleştirmiş ve Fethu'l-akfâl fi şerh-i Ebniyeti'l-efʻâl (eş-Şerhu's-sağîr) adı ile eserini yeniden kaleme almıştır. Bahrak'ın sarf ilmi literatürüne kazandırmış olduğu kıymetli eserlerden birisi olan Fethu'l-akfâl fi şerh-i Ebniyeti'l-efʻâl (eş-Şerhu's-sağîr) adlı eser tezimizin konusunu teşkil etmektedir. Eser giriş, beş bab, yedi fasıl ve son bölümden meydana gelmektedir. Eserin giriş kısmında besmele, hamdele, salveleye ilaveten eserin şerh sebebi ile sarf ilminin önemine işaret eden ifadeler yer almaktadır. Birinci bab mücerred fiil yapılarını ve çekimlerini, ikinci bab mezîd fiil yapılarını, muzari fiil yapılarını, naibi fâili, emir fiil yapılarını ve çekimlerini, üçüncü bab ism-i fâil ve ism-i mefûl yapılarını, dördüncü bab sülâsi ve mezîd masdar yapılarını, ism-i merre ve ism-i heyʻeti, beşinci bab mimli masdar yapılarını, çokluğa delalet eden yer isimlerini ve ism-i alet yapılarını içermektedir. Bahrak, Tâhirî hanedanlığının Yemen'i yönettiği dönemde bu ülkede yaşamıştır. Hadramut bölgesinde dönemin önde gelen âlimlerinden dil, edebiyat, tefsir, hadis, fıkıh, kelâm, tasavvuf dersleri almıştır. Eğitimini tamamlamasının akabinde Şihr şehri kadılığı başta olmak üzere önemli görevler ifa etmiştir. Yaşamının son döneminde Hindistan'a göç etmiş ve orada vefat etmiştir. Müellifin kırkın üzerinde eser yazdığı birçok kaynakta zikredilmektedir. Ancak kitaplarının yarıdan fazlası günümüze ulaşmış, bu kitaplardan temin edilenler hakkında bilgi verilmiştir. Bahrak'ın genel olarak yeni bir eser yazmak yerine zamanın önde gelen âlimlerin eserlerine şerh yazdığı ya da eserleri ihtisar ettiği gözlemlenmiştir. Bu tahkik çalışmasında temin edilen dokuz nüsha incelenerek birincisi mukabele görmüş asıl nüsha olmak üzere toplam üç nüsha kullanılmıştır. Tahkik metni mukabele görmüş asıl nüsha üzerinden gidilerek oluşturulmuş, diğer iki nüshada yer alan farklılıkların tamamı dipnotta gösterilmiştir.