Nağme olgusu çerçevesinde makam uygulamasına yönelik teorik çözümlemeler

Bu çalışma, Türk müziğinde makam kimliğinin belirlenmesi ve uygulanmasında "makam nağmesi" olgusunu kullanmayı amaçlamaktadır. Araştırmada, makamı tanımlayan temel unsurun her makamın kendine özgü kısa ve karakteristik ezgileri olan nağmeler olduğu varsayılmıştır. Çalışmada öncelikle, makam yapısına dair en eski kaynaklardan başlanarak günümüze kadar hareket, seyir ve nağme kavramlarını doğrudan veya dolaylı biçimde kullanan ve dönemlerinde genel kabul görmüş nazariyecilerin görüşleri incelenmiştir. Bu incelemeler sonucunda hareket, seyir ve nağme kavramlarına ilişkin tespitler yapılmıştır. Ardından güvenilir kaynaklardan elde edilen eserler üzerinde nağme tespitleri gerçekleştirilmiştir. Nağmeler, hareketin başladığı ve sonlandığı perdelere göre numaralandırılarak sınıflandırılmış, eserlerdeki kullanım sıklığına göre değerlendirmeye alınmıştır. Daha sonra bu nağmeler başlangıç, seyir ve karar kullanımları bakımından gruplandırılmış ve her makam için Nağme Üzerinden Makam Uygulama Modeli geliştirilmiştir. Bulgular, her makamın kendi kimliğini oluşturan karakteristik nağmelere sahip olduğunu göstermektedir. Örneğin Rast makamında, başlangıç, seyir ve karar bölümlerinden rastlantısal olarak seçilen nağmelerin farklı kombinasyonları dahi yalnızca Rast makamını yansıtmış, başka bir makamın kesinlikle ortaya çıkmadığı gözlemlenmiştir. Sonuç olarak geliştirilen model, makamların uygulanmasında belirli kavramlara ihtiyaç duymadan, doğrudan makamın öz kimliğini belirleyen küçük ezgilere odaklanmaktadır. Bu yaklaşım, Türk müziğinde makam uygulamasına yeni bir bakış açısı kazandırmakta ve nağme merkezli bir yöntemin uygulanabilir olduğunu ortaya koymaktadır.