Nâsıhuddîn İbnü'd-Dehhân ve nahiv ilmindeki yeri

Bu çalışma, hicrî VI. (XII.) yüzyılda yaşamış Bağdatlı bir Arap dilbilimcisi olan Nâsıhuddîn İbnü'd-Dehhân (öl. 569/1174) ve nahiv ilmindeki yerini konu edinmektedir. Arap dili ve edebiyatı alanında döneminin önde gelen otoritelerinden biri olarak kabul edilen İbnü'd-Dehhân, ilmî çalışmalarının büyük çoğunluğunu da bu alana hasretmiştir. Ayrıca tefsir, hadis, fıkıh gibi İslâmî ilimlerle de ilgilenmiştir. İbnü'd-Dehhân özellikle nahiv disiplinindeki derin ilmî birikimiyle temayüz etmiş, bu nedenle yalnızca seçkin dilbilimcilere atfedilen "Asrının Sîbeveyhi'si" lakabıyla anılmaya değer görülmüştür. Nahve dair görüşlerinin büyük çoğunluğunda Basra dil ekolüne bağlı kalan müellif, nadir bazı meseleler dışında Kûfe ekolüne mesafeli yaklaşmış ve onlara karşı eleştirel bir tutum sergilemiştir. İbnü'd-Dehhân, nahiv kurallarını yalnızca nakletmekle kalmayıp gerekçelerini derinlemesine sorgulamış; kendisinden önceki dilcilerin görüşlerini mukayeseli bir yaklaşımla değerlendirerek eleştirel ve analitik bir bakış açısı ortaya koymuştur. Bu çerçevede meseleleri değerlendirirken kendisine özgü birtakım görüş ve yorumlar da ortaya koyarak klasik nahiv geleneğine önemli katkılar sunmuştur. Bu yönüyle İbnü'd-Dehhân'ın dilbilimsel yaklaşımları ve yöntemi, gramer tarihinde önemli bir yer tutmakta ve dikkate değer bir bakış açısı sunmaktadır. Ancak nahiv ilmindeki yetkinliği ve katkılarına nispetle İbnü'd-Dehhân'ın ülkemizdeki akademik literatürde ismini yeterince duyuramadığı ve Arap gramerindeki konumu üzerine kapsamlı bir araştırma yapılmadığı görülmektedir. İşte bu çalışmada müellifin hayatı, ilmî kişiliği ve eserleri ayrıntılı olarak incelenmekte; nahivdeki usulü ve bu alana dair görüşleri detaylıca analiz edilmektedir. Bu doğrultuda çalışmamız, İbnü'd-Dehhân'ı daha geniş bir perspektiften ele alarak nahivdeki usulü ve görüşleri bağlamında nahiv ilmindeki yerini kapsamlı bir şekilde ortaya koymayı hedeflemektedir.