Neoliberal kentleşmenin farklı tezahürleri olarak Fikirtepe ve Çukurambar örnekleri

Neoliberal kentleşmenin kentler üzerindeki önemli yansımalarından birisi kentsel dönüşümdür. Erken kapitalistleşen ülkelerde sanayi devrimi sonrasında ortaya çıkan bir kavram olan kentsel yenileme, 1980 sonrası dönemde neoliberal politikaların etkilediği konulardan biri olmuştur. Neoliberal dönem kentsel dönüşümün amacını, yöntemini, aktörlerini ve dönüşüm sonrası ortaya çıkan fiziksel ve sosyal yapıyı değiştirip dönüştürmüştür. Bu araştırmanın üzerine kurulu olduğu temel problem, Türkiye'de neoliberal kentleşmenin bir tezahürü olarak uygulamaya konan kentsel dönüşüm politikalarının, literatürdeki yaygın anlatım ile yerelin yetkili kılındığı ya da merkezin yetkiyi kendinde topladığı farklı örnekler arasındaki salınımının literatürdeki yerelleşme-merkezileşme tartışmasının yanı sıra başka hangi kavram ve kurumlarca biçimlendirildiği sorusudur. Bu amaçla bu çalışma kapsamında Türkiye kentleşmesi için önemi yadsınamayacak olan Ankara ve İstanbul kentlerinden birer mahallenin kentsel dönüşüm serüvenleri ve bu süreçteki aktörler arası etkileşim, neoliberal kentleşme ekseninde alevlenen merkezileşme-yerelleşme tartışmaları ekseninde mercek altına alınmıştır. Çukurambar, yerelin yetki ve kaynaklarının göreceli olarak arttırıldığı bir dönemde, imar planındaki revizyonla birlikte dönüşüm sürecine girmesi, Fikirtepe ise yine planlama yoluyla başladıktan sonra Bakanlık'a yapılan yetki devrinin zamanlaması ve sürece dahil olan aktörler bağlamında çok önemli bir örnek olması dolayısıyla çalışmaya dâhil edilmiştir. Araştırmada nitel veri toplama tekniklerinden derinlemesine görüşme yöntemi uygulanmış, elde edilen veri içerik analizine tabi tutulmuştur. Yapılan içerik analizi ve doküman analizi sonucunda yerel yönetim ya da merkezi yönetim eliyle gerçekleştirilmiş olsun, dönüşümün kazananlarının değişmediği sonucuna ulaşılmıştır. Kentsel dönüşüm politikası bağlamında, piyasa odaklı bir yerelleşmeden sahada türeyen enformel yapıları besleyen piyasa odaklı bir merkezileşmeye geçilmiştir.