Neoliberal politikaların öğretmenlik mesleğine yansımalarına ilişkin öğretmen görüşlerinin incelenmesi

Bu araştırma, neoliberal politikaların öğretmenlik mesleğine etkilerini; öğretmenliğe yüklenen anlam ve işlevlerdeki dönüşümü öğretmenlerin özgün deneyimlerinden yola çıkarak betimlenmesini amaçlamaktadır. Neoliberal eğitim politikalarının son dönemde öğretmenlik mesleğindeki dönüştürücü etkisinin öğretmenler tarafından ne düzeyde anlaşılabildiği, bu değişime ayak uydurup uyduramadıkları, değişim karşısındaki tutumları, kendi eğitim yaşantıları yoluyla edindikleri deneyimlerle belirlenmeye çalışılmıştır. Çalışma nitel araştırma yöntemlerinin uygulandığı bir durum çalışmasıdır. Araştırma, Türkiye'nin çeşitli bölgelerinde 2020-2021 eğitim öğretim yılında devlet okullarında farklı kademelerde görev yapan 40 öğretmenle gerçekleştirilmiştir. Katılımcılar, maksimum çeşitlilik örneklemesi yoluyla belirlenmiştir. Araştırmada, çeşitlilik sağlanan özellikler; cinsiyet, mesleki kıdem, çalıştığı okul türü, branşı, sendikalı olup olmadığı, görev yaptığı bölgenin-ilin sosyoekonomik-kültür yapısı olarak belirlenmiştir. Böylece, mümkün olduğunca farklı ekonomik çevre ve çalışma koşullarında görev yapan ve farklı kıdemlere sahip öğretmenlerin araştırmaya dâhil edilmesine çalışılmıştır. Bu araştırmada veri toplamak üzere "yarı-yapılandırılmış görüşme tekniği" kullanılmıştır. Görüşme formu iki bölümden oluşmuştur. Birinci bölümde, görüşme yapılan öğretmenlerin kişisel bilgilerini belirlemek amacıyla 13 tane soru, ikinci bölümde ise neoliberal politikaların öğretmenlik mesleğine olan etkilerini ortaya çıkarmaya yönelik dokuz soru ve bu soruların her birine ilişkin sondaj sorulara yer verilmiştir. Araştırma verileri, Türkiye'nin çeşitli bölgelerinde devlet okullarda, farklı kademelerde görevli öğretmenlerle (25 Aralık 2020 - 3 Mart 2021 tarihleri arasında) zoom programı üzerinden gerçekleştirilen derinlemesine görüşmelerden elde edilmiştir. Görüşmeler; en az 45 dakika, en çok 5 saat olarak gerçekleşmiştir. Toplam görüşme süresi 78 saattir. Görüşmelerin tamamı zoom programı üzerinden kaydedilerek araştırmacı tarafından çözümlenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre öğretmenler, neoliberal politikalarla öğretmenlik mesleğinin yaşadığı değişim/dönüşüm arasında ilişki olduğunu düşünmektedirler. Bu değişim/dönüşüm algısı genel olarak dinamik toplumsal süreçlerin getirdiği bir farklılaşma neticesi değil, kapitalist küreselleşme sürecinin eğitim alanını da kapsayan ticarileştirme eğiliminin sonucu, öğretmenlik mesleğinin yeniden vasıflandırılması olarak görülmektedir. Araştırma bulgularına göre, öğretmen yetiştirme çalışmalarından, sınav odaklı yaklaşıma, müfredat ve kılavuz kitap kullanımından öğretmen performans ölçümü çalışmalarına kadar yapılan birçok düzenlemenin öğretmeni talimatla harekete zorlayan, piyasa mantığı çerçevesinde oluşturulmuş ve öğretmen örgütlülüğünü parçalamaya dönük olduğu düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Değişim/Dönüşüm, Neoliberal Politikalar, Öğretmenlik Mesleği, Ticarileşme