Neşet Ertaş'ın saz icrasındaki tavır özelliklerinin incelenmesi

"Neşet Ertaş'ın Saz İcrasındaki Tavır Özelliklerinin İncelenmesi" başlıklı bu çalışmada "Bozkırın Tezenesi" deyimi ile anılan Ertaş'ın saz icrasında kişisel tavrına yansıyan en önemli özellikler incelenmiştir. Ertaş, kullandığı sazların yapısı ve değişimleri ile birlikte, geçmişte beslendiği, babası Muharrem Ertaş, Hacı Taşan, Çekiç Ali ve Bayram Aracı gibi güçlü saz ustalarının çalım tekniklerinden etkilenerek kendine münhasır bir saz çalma tavrı oluşturmuş olup bu tavır bugün "Neşet Tavrı" olarak bilinmektedir. Çalışmamızın konusunu oluşturan Ertaş'ın saz icrasındaki tavır özellikleri farklı başlıklar altında incelenmiştir. Bu doğrultuda sırayla birinci bölümde çalışmanın amacı, yöntemi, evren ve örneklemi, sayıltıları, sınırlılıkları, problem durumu ve notasyon ve terminoloji tercihleri ele alınmış olup, ikinci bölümde; Ertaş'ın hayatı ve müzikal yaşantısı özetleyici bir bakış açısıyla kronolojik olarak ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise Ertaş'ın transkript edilen 15 eser üzerinden çeşitli analizler yapılarak onun saz tavrına ilişkin bulgular elde edilmiştir. Elde edilen bulgular çeşitli video ve ses kayıtları ile desteklenmiştir. Örneklem için seçilen 15 eserin ve bulguları destekler nitelik taşıyan video ve ses kayıtlarının analizleri ile elde edilen müzikal verilerden yola çıkarak, Ertaş'ın kişisel icra tavrına yansıyan bazı bulgular elde edilmiştir. Elde edilen başlıca bulgular şunlardır: Ertaş, saz icrasında beden dilini aktif bir biçimde kullanmaktadır. Ertaş'ın kullandığı sazlar büyük tekneli sazlar olup, icra esnasında sağ elini genellikle eşiğe yakın bir şekilde konumlandırmaktadır. Sap boyunca alt telde aktif olarak kullandığı sol elini zaman zaman kapağın üzerindeki perdelerin olmadığı bölümde de icra etmekte ve bu bölgede hassas bir entonasyon ile ezgileri seslendirmektedir. Ertaş, olgunlaşma döneminden itibaren icra ettiği sazlara diğer icracıların sazlarında görülmeyen çok sayıda perde eklemiş ve hayatı boyunca "çoklu perde" anlayışını benimsemiştir. Ertaş'ın icra ettiği ezgiler genellikle sazın alt tel 5. pozisyonunda yer alan perdede karar vermektedir. Kapağa darp vuruşlarında sadece serçe parmağını hafif sertlikte vurduğu eserler tespit edilmektedir. Bazı eserlerde de orta, yüzük ve serçe parmaklarının tırnak kısımlarını kapağa perküsif şekilde vurduğu tespit edilmektedir. Bazı eserlerde ise kapağa çok sert, dik ve dairesel şekilde vuruşlar yaparak icra ettiği görülmektedir. Çalışmada Ertaş'ın sağ ve sol el teknikleri ayrıntılı olarak incelenmiş ve icra tavrına yansıyan özellikler üzerinde durulmuştur. Ertaş'ın icrasında farklı tipte mızrap kalıplarını kullandığı ve bazı motif ve ezgi kalıplarının çeşitli varyantlarına icralarında sıkça yer verdiği tespit edilmiştir. Sonuç olarak Neşet Ertaş usta bir saz icracısı olup, ürettiği eserlerin icra çıtasını yükseklerde tutmakta ve sürekli çeşitlendirip doğaçlayarak dinamik bir yapıda duyurmaktadır. Çocuk yaşlardan beri davul, darbuka dışında cümbüş ve keman gibi perdesiz sazlar çaldığı bilinmekte ve bu sazlara ait bazı teknik özellikleri saz icrasına yansıttığı görülmektedir. Kendisine münhasır motifleri, mızrap tekniği, farklı süslemeleri elde ederken uyguladığı kendine özgü icra teknikleri onun tavrını yansıtan önemli unsurlardır.