NO inhibisyonunun gelişen piliç embriyosu karaciğer dokusu üzerine etkisinin histolojik, histokimyasal ve immünohistokimyasal açıdan incelenmesi

Karaciğer gelişimi, 4. günde (HH evre 24) karaciğer tomurcuğunun oluşumu ile başlar hızlı bir gelişim dönemi geçirerek 7. gününde (HH evre 29) ikinci lobun ventralinde, üçüncü lobun oluşumu ile tamamlanır. 8. günden itibaren büyüme evresi ile kısmen gelişimine devam eder. Nitrik oksit (NO), mikroorganizmalara karşı savunma dahil olmak üzere önemli fizyolojik rolleri olan, başta epiteliyal hücreler olmak üzere pek çok hücre tarafından salınan inorganik serbest bir radikaldir. L-Nitro-Arjinin-Metil-Ester (L-NAME), NOS substratı bir ajan olarak görev yapabilen, endotelyal NO ve indüklenebilir NO sentezinin her ikisini de inhibe etmek için kullanılan (in vivo ve in vitro) non-selektif bir inhibitördür. Çalışmamızın amacı, piliç embriyosu karaciğer gelişimi üzerine anlık nitrik oksit sentezinin durdurulması veya azaltılmasına bağlı gerçekleşebilecek yapısal değişikliklerin belirlenmesidir. Çalışmamızda, Leghorn cinsi embriyolu tavuk yumurtaları kullanıldı. Yumurtalar (sham ve uygulama grubu) 37 ± 0.5C ve % 60 ± 0.5 nem içeren ortamda inkübe edildi. Uygulama grubu embriyolara, L- NAME (SCBT- sc-200333A) iki farklı dozda (15-30 mg/ kg) 4, 5, 6, ve 7. günlerde yumurta besin maddesine enjekte edildi. Uygulamadan 24 saat sonra embriyolar fikse edilerek karaciğer dokularına rutin histolojik yöntemler uygulandı. Hazırlanan preparatlar histopatolojik ve immunohistokimyasal olarak değerlendirilip elde edilen bulgular fotoğraflandı. Karaciğer dokusunda histolojik olarak; mitotik hücrelerde artış, hepatositlerin kordon oluşturma yeteneğinde bozukluklar, sinüzoidlerde genişleme, endotel hücre kayıpları, sinüzoidlerde yığılma gösteren eritrosit kümeleri ve nekrotik alanlar gözlendi. Sham grubu eNOS, iNOS immunoreaktivitesinin gelişmekte olan karaciğer dokusunda epitel-mezenşim etkileşmesinin gerçekleştiği periferal bölgede var olduğu, immunoreaktivitenin 5. günde az, gelişim ilerledikçe arttığı ve 7. günde en yüksek düzeyde olduğu belirlendi. Ayrıca, eNOS boyanmasının iNOS boyanmasına göre daha güçlü olduğu izlendi. L-NAME uygulamasına bağlı olarak tüm gruplarda eNOS, iNOS immunoreaktivitesi belirgin şekilde azaldı. 6 günlük 15 mg/kg uygulanmış grupta eNOS' un iNOS' a göre fazla olduğu, diğer uygulama günlerinde ise iNOS' un fazla olduğu belirlendi. Embriyonik gelişim sürecinde NO varlığının olumlu etkisinin olduğu, NO inhibe eden ajanların varlığında, azalan NO' in karaciğerde histopatolojik değişikliklere neden olduğu belirlendi. Bu durumun, embriyonik gelişimde yaşam süresini ve kalitesini olumsuz etkileyebileceği düşünüldü.