OECD ülkelerinde sosyal koruma yardımlarının gelir dağılımına etkisi: Panel analiz

Gelir dağılımında adaletsizlik yani gelirin eşitsiz dağılımı, az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin yanı sıra gelişmiş ekonomilere sahip ülkelerde de oldukça önem arz eden küresel bir problem olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu sebepten dolayı, sosyal koruma yardımlarının gelir adaletsizliği üzerindeki etkilerinin ortaya konulması, akademik literatür ve maliye politikalarının planlanıp uygulanması açısından oldukça önemlidir. Bu çalışmada 21 seçili OECD ülkesinde sosyal koruma harcamalarının gelir eşitsizliğine etkisi 2008 ile 2021 yılları arasında panel veri analizi yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Çalışmada yapılan analizde gelir eşitsizliğini temsil etmek için Gini katsayısı bağımlı değişken olarak kullanılmış, sosyal koruma yardımları ise bağımsız değişken olarak kullanılmıştır. Çalışmanın kendine has yönlerinden biri, iki farklı model kullanılarak analiz yapılmasıdır. Kurulan ilk modelde sosyal koruma yardımlarının toplam düzeyde Gini katsayısı üzerindeki etkisi test edilmiştir. Elde edilen sonuçlar çerçevesinde, sosyal koruma yardımlarının Gini katsayısını istatistiksel olarak anlamlı ve negatif yönde etkilediğini, yani sosyal harcamalardaki artışın gelir adaletsizliğindeki derinleşmeyi azaltıcı etkisi olduğunu ortaya koymuştur. Çalışmadaki ikinci modelde ise sağlık yardımları, aile yardımları, dul ve yetim yardımları, yaşlılık yardımları ve engelli yardımlarından oluşan genel sosyal koruma yardımlarının alt bileşenleri ayrı ayrı ele alınmış ve bu değişkenlerin Gini katsayısı üzerindeki etkisi incelenmiştir. Yapılan inceleme sonuçlarına göre, sağlık yardımları, aile yardımları ve dul-yetim yardımları gelir dağılımında adaleti sağlayıcı yani gelir eşitsizliğini iyileştirici yönde anlamlı etki göstermektedir. Bu alt bileşenlerden aile yardımlarının gelir dağılımında adaletin sağlanmasına en güçlü katkıyı sağladığı belirlenmiştir. Buna karşılık, alt bileşenlerden yaşlılık yardımları gelir eşitsizliğini arttırıcı yönde bir etkisi bulunmuş, engelli yardımlarının da gelir eşitsizliği üzerinde anlamlı bir etkisinin olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Analizlerin sonucu, sosyal koruma yardımlarının gelir dağılımını iyileştirme potansiyelini sadece toplam düzeyde değil, alt bileşenler bazında da ortaya koymaktadır. Çalışmanın literatüre katkısı, sosyal koruma yardımlarının alt bileşenlerini ayrı ayrı değerlendirerek, hangi alt bileşenin Gini katsayısını azaltmada daha etkin bir rol oynadığını göstermesidir. Bunun sonucunda sosyal koruma yardımları politikalarının tasarımında ve uygulanmasında, kaynakların en verimli şekilde yönlendirilmesine yönelik ampirik kanıtlar sunulmaktadır.