Okul yöneticilerinin liderlik yaklaşımlarının okul-çevre ilişkileri üzerinde etkisinin değerlendirilmesi

Okul-çevre ilişkilerinin önemi gittikçe artmaktadır. Okullar çevresini etkileyen ve yakın çevresinden etkilenen kurumlardır. Okulun başarısı, çevresiyle kurmuş olduğu etkileşime bağlı olarak artmaktadır. Okullar yakın çevrenin desteğini almak ve okul toplumu ile bütünleşmek istiyorlarsa, dünyadaki gelişmelerden haberdar olmak zorundadırlar.Okul-çevre ilişkilerini etkileyen birçok değişken olmasına rağmen, bunlardan en önemli ikisi, yönetici ve öğretmenlerdir. Yöneticiler; okulun yönetim, öğretim ve denetiminden birinci derecede sorumlu kişiler olarak görülmektedir. Okulda çalışmaya uygun bir kültürün yaratılması, eğitim faaliyetlerinin kalitesinin artırılması ve yakın çevreyle etkileşim içinde bulunulması, lider yöneticilerin varlığına bağlıdır.Ülkemizde okul-çevre ilişkilerini konu alan sınırlı düzeyde araştırmaya rastlanmıştır. Bu çalışmaların büyük bir çoğunluğu, okul-aile işbirliğine yönelik çalışmalardır. Okul-çevre ilişkileri denilince, okul toplumunu da içine alan daha geniş bir ilişkiler ağı akla gelmektedir. Yapılan çalışmalar bir modele bağlı olarak yürütülmediğinden, bu araştırma sonuçlarının birbiriyle karşılaştırılmaları mümkün de görünmemektedir. Böyle bir çalışmanın amacı, okul-çevre ilişkilerini bir modele bağlı olarak araştırmaktır.Okul-çevre ilişkilerinin etkili olarak yürütülmesi ile okul yöneticilerin liderlik yaklaşımları arasında bir ilişkinin olup olmadığı merak edilen konulardan birisidir. Bu araştırma ile okul yöneticilerini sahip olduğu liderlik yaklaşımları (dönüşümcü ve işlemci) ile okul-çevre ilişkilerinin geliştirilmesi arasında bir ilişki olup olmadığı, öğretmen ve yönetici görüşlerine dayalı olarak incelenmeye çalışılmıştır.Araştırmanın evreni, Samsun ili, merkez ilçelerde yer alan 80 ilköğretim okulunda görevli 2893 öğretmen ve 159 yöneticidir. Bu okullar, eğitim bölgeleri esas alınarak (Canik, ilkadım ve Atakum) gruplanmış ve bunların içinde 25 okul şans yoluyla örneklem olarak seçilmiştir. Bu okullarda görevli 1130 öğretmen ve 68 okul yöneticisinin görüşleri değerlendirilmiştir.Araştırmada, J. Epstein tarafından geliştirilmiş bir modele dayalı, ?Okul, aile ve toplum ilişkileri? anketi ile Bass ve Avolio'nun geliştirdiği ?Dönüşümcü- İşlemci Liderlik? anketi kullanılmıştır. Ölçeklerin geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmış ve yeterli düzeyde olduğuna kanaat getirildikten sonra uygulanmıştır.Toplanan verilerin normal dağılım göstermesi ve parametrik testlerin gerektirdiği koşullarısağlamasına bağlı olarak, betimsel ve anlam çıkarıcı istatistik tekniklerden; aritmetik ortalama, standart sapma, Pearson Momentler Çarpımı korelasyon, tek ve çok yönlü varyans analizi ve t-testi kullanılmıştır. Bunlar, sosyal bilimlerce kabul edilen ölçütlere göre yorumlanmıştır.Araştırma bulgularına göre; okul-çevre ilişkileri yönetici ve öğretmen algılarına göre yeterli düzeyde yürütülmektedir. Okul yöneticilerinin liderlik davranışlarını gerçekleştirme düzeyleri, yönetici ve öğretmen algılarına göre değişiklik göstermektedir. Yöneticilerin liderlik yaklaşımları ile okul-çevre ilişkilerinin geliştirilmesi alt boyutları arasında, anlamlı bir ilişki bulunurken, yalnız ?toplumla ortaklık ve işbirliği kurma? alt boyutu arasında bir ilişki bulunamamıştır. Yöneticilerin sahip olduğu liderlik yaklaşımlarının, okul-çevre ilişkilerini geliştirme alt boyutlarını yordamasına ilişkin bulgulara bakıldığında, öğretmen ve yönetici algıları arasında farklılıklar görülmektedir. Denekler, daha çok işlemci liderlik özelliklerinin okul-çevre ilişkilerinin geliştirilmesi alt boyutlarının önemli bir yordayıcısı olduğunu belirtmişlerdir. Öğretmen algılarının okul yöneticilerinin algılarına göre daha yüksek olduğu görülmüştür.Araştırma bulgularına dayalı olarak; okul-çevre ilişkilerinin geliştirilmesinde aynı modelin ülkemizde de uygulanması, benzer araştırmaların farklı evrenler kullanılarak yapılması, okul yöneticilerinin seçimi ve yetiştirilmesinde liderlik özelliklerinin dikkate alınması, okul-çevre ilişkilerinin geliştirilmesinde etkili olan farklı değişkenlerle benzer araştırmaların yapılması önerilmiştir.