Okullarda örgüt kültürünün analizi: Bir durum çalışması

Bu araştırmada bir Anadolu lisesinin okul kültürü, örgüt kültürü bağlamında incelenmiştir. Araştırma nitel yöntemle yürütülmüş, temel nitel araştırma biçiminde desenlenmiştir. Araştırma 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Amasya İli Gümüşhacıköy ilçesindeki Hasan Coci Anadolu Lisesinde gerçekleştirilmiş, araştırmaya bu lisede görev yapan 1 müdür, 3 müdür yardımcısı ve 17 öğretmen olmak üzere toplam 21 eğitimci katılmıştır. Araştırmada yarı yapılandırılmış görüşme formu ile okul yöneticisi ve öğretmenlerin görüşleri alınarak veriler toplanmıştır. Bu araştırmada Schein'in Örgüt Kültürü Modeli kullanılmıştır. Edgar Schine'in örgüt kültürü modeli, örgüt kültürünü anlamak ve analiz etmek için geliştirilmiş en önemli modellerden biridir. Örgütün dışarıdan bakıldığında nasıl göründüğünden çok örgütün derinlerde nasıl işlediğini anlamak için kullanılan bu model, örgüt üyelerinin hem bireysel hem de kolektif düzeyde kabul ettiği ortak değerler ve normların, örgütsel sorunların çözümünde nasıl işlev gördüğünü ve örgüt içerisindeki davranışları nasıl yönlendirdiğini ortaya koymaktadır. Araştırma soruları bu modele göre belirlenerek üç farklı uzman görüşüne sunulmuştur. Katılımcıların görüşlerine dayalı olarak kültür kavramı üç ana temaya ayrılmıştır: Toplumun davranış ve yaşayış biçimi, kültürel miras ve sanat ile diğer alanlar. Toplumun davranış ve yaşayış biçimi teması; ortak davranışlar, yaşayış tarzı, değerler, gelenek-görenekler ve inançları içerirken, kültürel miras teması; kuşaktan kuşağa aktarım ve toplumun birleştirici öğelerini kapsamaktadır. Sanat ve diğer alanlar teması ise sanat, dil, müzik ve yiyecek-içecek gibi unsurları içermektedir. Okul kültürü dört alt temaya ayrılmıştır: Paydaşların rolü, kurallar ve davranışlar, değerler, inançlar ve normlar, kimlik ve aidiyet. Paydaşların rolü en çok vurgulanan tema olup öğrenci-öğretmen-idare-veli ilişkisi ve iş birliği öne çıkmaktadır. Kurallar ve davranışlar, yazılı olmayan kurallar ve kurumsal hafıza ile tanımlanırken, değerler ve inançlar teması, değerler bütünü ve geleneklerle normları içermektedir. Kimlik ve aidiyet teması ise okul kimliği ve ortak hedeflerle ilgilidir. Okul kültürünün taşıyıcı öğeleri davranışsal, sözel ve fiziksel artifaktlar olarak üç alt temaya ayrılmaktadır. Davranışsal artifaktlar; sosyal etkinlikler ve bayramlar gibi unsurları, sözel artifaktlar; samimi dil ve hikayeler gibi öğeleri, fiziksel artifaktlar ise okul forması ve panoları içermektedir. Paydaşların benimsediği ortak değerler; iş birliği, dayanışma, güven ve saygı gibi değerlere odaklanırken, okul kültürünü oluşturan temel inançlar; genel değerler, disiplin, idari yaklaşımlar ve eğitim-öğretim olarak dört alt temada toplanmaktadır. Okul kültürünün olumlu yönleri arasında birlikte hareket etme ve akademik başarıya destek yer alırken, olumsuz yönleri yönetim ve öğretmenler arasındaki sorunlar gibi faktörlerdir. Olumsuz yanların iyileştirilmesi için okul liderlerinin rolü ve etkinlikler vurgulanmıştır. Anahtar Kelimeler: Örgüt Kültürü, Okul Kültürü, Kültür Analizi.