Ortaokul matematik ders kitap içeriklerinin matematiksel yaratıcılık bağlamında incelenmesi

Bu araştırmanın amacı, ortaokul 5. sınıf matematik ders kitaplarının içeriklerini Hadar ve Tirosh (2019) tarafından geliştirilen matematik müfredat materyallerinde yaratıcılık çerçevesi doğrultusunda; öğrenme alanları ve kitaplarda yer alan içerik türleri (etkinlik, ölçme–değerlendirme soruları ve örnekler) bağlamında değerlendirmektir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi kullanılmış olup MEB tarafından yayımlanan iki adet 5. sınıf matematik ders kitabı incelenmiştir. Doküman analizi kapsamında kitaplarda yer alan toplam 303 adet etkinlik, 119 adet ölçme–değerlendirme sorusu ve 209 adet örnek yaratıcı düşünme temaları açısından analiz edilmiştir. Bulgular, incelenen içeriklerin yaratıcı düşünme boyutlarını sınırlı düzeyde desteklediğini göstermektedir. İçeriklerin büyük çoğunluğunun, yaratıcılığın en temel düzeyi olan yakınsak-bütünsel düşünme temasında toplandığı ve özellikle "matematiksel ilkeleri belirlemek ve uygulamak" alt kategorisinde yoğunlaştığı belirlenmiştir. Bu temayı daha düşük oranlarla ıraksak düşünme ve en sınırlı biçimde yanal düşünme temaları izlemiştir. Iraksak düşünme kapsamında en çok "matematiksel bilgiyi matematiğin dışında kullanmak", yanal düşünmede ise "matematiksel fikirleri keşfetmek" alt kategorilerine yer verilmiştir. İncelenen içerik türlerinin (etkinlik, ölçme değerlendirme soruları ve örnek) tamamında en geniş alanın yakınsak-bütünsel düşünme temasına ait olduğu görülmüştür. Yakınsak- bütünsel düşünme temasına ait içerikler incelendiğinde, bu içeriklerin büyük bir kısmının "matematiksel ilkeleri belirlemek ve uygulamak" alt kategorisinde toplandığı tespit edilmiştir Sonuç olarak, ders kitaplarının çoğunlukla tek doğruya yönlendiren kapalı uçlu görevler içerdiği; öğrencilerin problem kurma, alternatif çözüm üretme ve özgün düşünceler geliştirme fırsatlarının sınırlı kaldığı ortaya konmuştur. Bu bulgular, ders kitaplarının öğrencilerin matematiksel yaratıcılık gelişimini destekleme potansiyelinin artırılması gerektiğini göstermektedir.