Ortaokul türkçe ders kitaplarındaki öykülerin dilsel ve görsel metin olarak incelenmesi

Eğitim öğretim basamaklarında öğretmenlerin yardımcı araç gereç olarak kullandığı materyallerin başında ders kitapları gelmektedir. Ders kitapları eğitim öğretimde evrensel paydada sıklıkla kullanılan, günümüz teknolojik gelişmelere karşın önemini yitirmeyen bir yere sahiptir. Bu nedenle ders kitapları bilginin işlenmesi ve öğretilmesinde önemli bir kaynak olarak ön plana çıkmaktadır. Bu çalışmada, 5, 6, 7 ve 8.sınıf ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki öykülerin dilsel ve görsel olarak incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışma, tarama modelindedir. Çalışmanın kapsamını 2023-2024 eğitim öğretim yılındaki Millî Eğitim Bakanlığınca okutulan Türkçe ders kitapları oluşturmaktadır. Araştırma verileri, içerik analizi tekniği ile toplanmıştır. Veriler, betimsel analiz ile yorumlanmıştır. 5.Sınıf Türkçe ders kitabında yer alan 8; 6.Sınıf Türkçe ders kitabında yer alan 11; 7.Sınıf Türkçe ders kitabında yer alan 9 ve 8.Sınıf Türkçe ders kitabında yer alan 8 olmak üzere toplamda 36 öykü metni incelenmiştir. Ortaokul Türkçe ders kitabındaki öyküler dilsel olarak değerlendirildiğinde belirlenen sorular çerçevesinde 5.sınıfın %87,5, 6.sınıfın %77,2, 7.sınıfın %88,8, 8.sınıfın %78,1 oranında; görsel olarak değerlendirildiğinde 5.sınıfın %45,8, 6.sınıfın %30,2, 7.sınıfın %37, 8.sınıfın %41,6 oranında çocuk edebiyatının temel ilkelerine uygun olduğu belirlenmiştir. 5.sınıf kitabında çok fazla noktalama yanlışı olduğu; özellikle 6 ve 8.sınıf kitaplarında "aşırı duygusallık" ögesinin ön plana çıkarıldığı bunun çocuğa görelik ilkesine uygun olmadığı belirlenmiştir. Görsel bağlamda resimlerin içeriği yansıttığı ama çocukta estetik bakış açısını geliştirmediği, çocuğun eleştirel ve yaratıcı düşünmesine olanak sağlamadığı saptanmıştır. Sonuç olarak ders kitaplarındaki öykülerin öğrencilerde ilgiyi ve merakı uyandıracak biçimde dilsel ve görsel olarak çocuğa görelik ilkesi çerçevesinde yapılandırılması, metinlerde atasözlerine yer verilmesi, yazım ve noktalama kurallarına dikkat edilmesi, görsellerin daha nitelikli olması gerektiği gibi çeşitli önerilere yer verilmiştir.