Osmanlı Devleti'nin son döneminde hamal teşkilâtı: İstanbul örneği

Çalışmada, Osmanlı esnaf teşkilâtının önemli sınıflarından biri olan hamalların yapısı ve II. Meşrutiyet'in ilânından sonra meydana gelen sosyoekonomik, siyasi gelişmelerin hamal teşkilâtında meydana getirdiği değişimin ortaya konulması amaçlanmıştır. Bu çerçevede Osmanlı Devleti'nin son döneminde meydana gelen teknolojik, ekonomik ve siyasi gelişmelere marjinal bir topluluk olan hamalların, bu konumlarının bilinç ve farkındalığı ile verdikleri tepkiler ele alınmıştır. Hamallar, Osmanlı tarihi boyunca ekonomik hayatta etkin bir rol oynamışlardır. Meşrutiyet'in ilânı ile yaşanan değişimler, sosyoekonomik bir sınıf olan hamallar üzerinden analiz edilmiştir. Böylece modernleşmenin Osmanlı Devleti'nin farklı kesimlerine nasıl yansıdığı ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Çalışmanın her bölümünde Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi belgeleri, temel başvuru kaynağı olmuştur. Arşivde hamallarla ilgili çok sayıda belge bulunmaktadır. Hamallarda kefalet, gedik, narh sistemi, hamal yeniçeriler, hamal çeşitleri, hamalların yaşadığı ihtilaflar, Meşrutiyetin ilânı, hamal grevleri, Avusturya mallarına uygulanan boykotaj, hamallara yönelik çıkartılan yönetmeliklerle ilgili belgelere ulaşılıp, okunması yapıldıktan sonra sadeleştirilerek çalışmada kullanılmıştır. İstanbul Kadı Sicilleri, İstanbul'a gelen seyyahların gözlemleri, birinci elden kaynaklar, ikinci elden kaynaklar, konuyla ilgili telif eser, sözlük, makale, yüksek lisans ve doktora tezlerinden de faydalanılmıştır.