Özel sağlık harcamaları giden sağlık turizmini teşvik ediyor mu? Panel veri analizi

Sağlık harcamaları, bireylerin genel sağlık durumlarını iyileştirmek amacıyla gerçekleştirdikleri ve genellikle sağlık hizmetlerinin üretimi ve sunumu için gerekli olan temel kaynaklardan birini oluşturan harcamalardır. Bu bağlamda özel sağlık harcamaları, kişisel sağlık sigortaları ve doğrudan sağlık hizmetleri için yapılan ödemeleri kapsamaktadır. Bununla birlikte sağlık sektöründeki özel harcamalar, genellikle sağlık düzeylerini yükseltmek ve sağlık güvencesi sağlamak amacıyla yapılmakta olup özellikle düşük ve orta gelirli topluluklar için zorlayıcı olabilmektedir. OECD ve Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) gibi uluslararası kuruluşlar tarafından yayımlanan veriler, son yıllarda birçok ülkede özel sağlık harcamalarının toplam sağlık harcamaları içerisindeki payında belirgin bir artış olduğunu ortaya koymaktadır. Bu çalışmadaki amacımız ülkelerdeki özel sağlık harcamaları giden sağlık turizmi üzerindeki etkisini ortaya koymak ve bu ilişkinin yönünü panel veri yöntemleriyle incelenmektir. Bu doğrultuda 2005–2022 dönemine ait 84 ülkenin yıllık verileri Dünya Bankası ve Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTADstat) veri tabanlarından derlenmiş; panel veri modelleri kullanılarak analiz gerçekleştirilmiştir. Modelde gelir düzeyi, fiyat düzeyi, hekim yoğunluğu ve özel sağlık harcaması değişkenleri temel belirleyiciler olarak ele alınmıştır. Modellerle sağlık turizmi oranının zaman içindeki sürekliliği değerlendirilmiş ve alternatif model kurgularıyla bulguların sağlamlığı test edilmiştir. Analiz sonuçları, özel sağlık harcamalarının giden sağlık turizmi üzerinde pozitif ve tutarlı bir etkiye sahip olduğunu göstermiştir. Buna karşın hekim yoğunluğunun etkisinin istatistiksel olarak anlamlı olmadığı belirlenmiş, gelir ve fiyat göstergelerinin etkilerinin ise kullanılan modele göre farklılık gösterebildiği görülmüştür. Dinamik modellerde sağlık turizmi oranının güçlü bir süreklilik sergilediği belirlenmiştir. Genel olarak çalışma, ülkelerin sağlık turizmi performansının sağlık sistemi finansman yapısıyla yakından ilişkili olduğunu ve özel sağlık harcamalarının bu alanda temel belirleyici değişkenlerden biri olduğunu ortaya koymaktadır. Bu çerçevede elde edilen sonuçların, sağlık turizmine yönelik politika geliştirme süreçlerine katkı sağlayacağı düşünülmektedir.