Pandemi ve sonrası dönemde türkiye'de eğitim alanında yapay zekâ araştırmaları: lisansüstü tezler üzerine prısma temelli sistematik bir inceleme

Bu araştırma Pandemi ve sonrası dönem olarak tanımlanan 2020-2025 yılları arasında, Türkiye'de eğitim alanında yapay zekâyı konu alan lisansüstü tezleri yöntemsel, içeriksel ve tematik bakımdan sistematik literatür taraması deseninde ve PRISMA (Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses) yaklaşımı ile incelenmiştir. Araştırmanın veri kaynaklarını, YÖKTEZ veri tabanında yer alan, tam metnine erişilebilen lisansüstü tezler oluşturmaktadır. Belirlenen dâhil etme ve hariç tutma kriterleri ile yapılan tarama sonucunda, 10 doktora tezi ve 56 yüksek lisans tezi inceleme kapsamına alınmıştır. Verilerin toplanmasında Tez İnceleme ve Kodlama Formu kullanılmıştır. Elde edilen veriler betimsel istatistikler (frekans ve yüzde) ve tematik içerik analiz yöntemleriyle analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, Pandemi sonrasında eğitimde yapay zekâ konulu lisansüstü tezlerin sayısında belirgin bir artış olduğunu göstermektedir. İncelenen tezlerde yapay zekânın en çok makine öğrenmesi, doğal dil işleme, öğrenme analitiği ve üretken yapay zekâ yaklaşımları ile ele alındığı, çalışmaların ağırlıklı olarak nicel ve karma yöntemlere dayandığı görülmektedir. Yapay zekâ uygulamalarının özellikle bireyselleştirilmiş öğrenme, ölçme ve değerlendirme süreçleri, öğrenci başarısı tahmini, öğretmen destek sistemleri ekseninde yoğunlaştığı tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, eğitimde yapay zekâ araştırmalarının Türkiye'de giderek çeşitlendiği, ancak pedagojik bütünlük, etik boyut ve uygulama temelli çalışmaların artırılmasına yönelik gereksinimlerin devam ettiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu yönüyle çalışma, eğitimde yapay zekâya ilişkin mevcut lisansüstü araştırmaların genel bir görünümünü sunarak, gelecekte yapılacak akademik çalışmalara katkı sağlayabilecek bir çerçeve sunmaktadır.