Pedagojik motivasyon: Eğitici-öğrenci iletişimi

ÖZET Motivasyon bireyleri, özel bir tavırla hareket etmeye, davranmaya teşvik eden, kendilerinden veya çevrelerinden kaynaklanan çeşitli güdü ve güdüler topluluğudur. Öğrenci motivasyonu ise, anlamak, sindirmek ve bilgiye başvurmak amacıyla öğrenilecek konu hakkında yükseltilmiş bir dikkat durumudur. Dışsal güdülenme, özendirici hedefler ve pekiştireçler aracılığıyla sağlanırken, içsel güdülenmede, bireyi motive eden, faaliyetin kendisinden alınan doyumdur. Öğrencilerin güdülenmesinde, eğitimci ile öğrenci arasındaki iletişimin niteliği önemli bir rol oynamaktadır. Eğitimde yararlanılan motivasyon kuramlarından, başarı güdüsü, nedensellik yükleme (atıf) ve sosyal öğrenme kuramlarının ağırlık merkezinde yer alan iletişim, amaçlanan davranışların gerçekleştirilmesinde etkili bir araç olarak kullanılmaktadır. Nedensellik yükleme kuramına göre, öğrenciler, başarı yada başarısızlıklarını çeşitli nedenlere atfetmektedirler. Bunlar, içsel odaklı olan çaba ve kabiliyet ile dışsal odaklı olan şans ve konunun zorluğudur. Çaba öğrenci tarafından kontrol edilebilir ancak, şans, konunun zorluğu ve kabiliyet öğrencinin kontrolü dışındadır. Öğrencilerin başarma güdüleri, başarı ve başarısızlıklarını bu nedenlerden hangisine atfettiklerine bağlı olarak değişkenlik göstermektedir. Newcomb'un ABX modeline göre, bireyler, ilişkide bulundukları kişiler, olaylar ve nesneler hakkında çeşitli sahiptirler. Bireyin başarı ve başarısızlığını bir takım nedenlere yüklemesi gibi, başkalarıyla ve olay yada durumlarlar ilgili olarak tutumları da benzer bilişsel süreçler sonucunda oluşmaktadır. İki bireyin birbirlerine ve ortak bir nesne ya da duruma yönelimleri, bu atıflara bağlı olarak, yaklaşma yada kaçınma şeklinde olmaktadır. Kuramın ana önermesi, A'nın ve B'nin, X yönelik görüşlerindeki farklılıktan doğan dengesizlik durumunun, gerginliğe sebep olacağı ve bu gerginliğin iletişimi teşvik edeceğidir. Denge durumunu yeniden sağlamak için158 iletişime giren birey, gerekirse tutumlarını yeniden oluşturmak üzere atıflarını değiştirecektir. İki kuramı birarada ele alındığında, A'nın (öğrencinin), kendine yönelik tutumları yanlış atıflar içeriyorsa, bundan kaynaklanan dengesizliğin iletişimi teşvik etmesiyle, eğitimcinin de yardımıyla, öğrencinin kendisine ilişkin atıflarını değiştirmesi ve başarı güdüsünü arttırması mümkün olabilecektir. Yeniden atıflandırma eğitimi, öğrencinin başarısızlığının, kabiliyet yoksunluğu yerine, yetersiz çaba ya da yanlış yöntem gibi düzeltilmesi mümkün olan nedenlere affedilmesini içermektedir. B'nin (eğitimcinin) A ile ilgili atıfları, eğitimcinin o öğrenciyle ilgili hedef ve beklenti düzeyini belirlediğinden, eğitimci, öğrenci ile ilgili atıflarını oluştururken bireysel farklılıkları bilerek ve kabul ederek davranmalıdır. B'nin, A ile ilgili atıflarının olumsuz unsurlar içermesi halinde, eğitimci, öğrenci ile iletişim kurarak, onu tanımaya, farklılıklarına rağmen anlamaya çalışmalıdır ve sınıf içinde iletişime açık bir ortam yaratmalıdır. Bu durum öğrencilerin kendilerini çekinmeden ifade edebilmeleri için imkan sağlayacaktır. Ayrıca eğitimcinin kendisiyle ilgili, olumlu atıflara sahip olduğunu düşünen bir öğrencinin kendine güveni artacaktır ve kendisiyle ilgili atıflarını yeniden yapılandırarak başarıya güdülenebilecektir. B'nin ve A'nın X'e yönelik tutumlarındaki dengesizlik yaratan farklılıklar, iletişimin önünde bir engel olmamalı, tartışmaya açık özgür iletişim ve eğitim ortamına olanak sağlamalıdır. Görüş ayrılıkları, öğrenme sürecinin bir parçası haline gelerek, öğrencileri, başkalarının görüşlerini dikkate almaya, iletişime ve tartışarak öğrenmeye teşvik etmelidir. Çalışmanın uygulama kısmında kullanılan anketten elde edilen veriler de, eğitimciler ve öğrenciler arasındaki iletişimin, öğrenciler tarafından, dersteki başarıları üzerinde etken olarak kabul edildiğini, öğrencilerin, başarı ve başarısızlıklarını kendi kabiliyetleri kadar, eğitimciyle olan iletişimlerine de bağladıkları yönündedir. Araştırmadan elde edilen bir diğer bulgu, eğitimci ve öğrencilerin iletişiminde, eğitimcinin yaklaşımının belirleyici olduğudur.