Pediyatrik yaş grubunda COVİD-19 enfeksiyonu ve ev içi bulaşı etkileyen faktörler

Giriş ve Amaç: COVID-19 pandemisi sırasında virüsün temel bulaş yolunun solunum parçacıklarıyla olduğu görülmüştür. Virüsün bulaş yollarına ve bulaştırıcılık özelliklerine bakıldığında hane içinde; temas süresi ve düzeyi, kapalı alan olması, ortak alanların kullanımı olması nedeniyle bulaşın yüksek olduğu bilinmektedir. Pandeminin ilan edilmesinden bu yana hane içi bulaş analizinin yapıldığı birçok çalışmada SARS-CoV-2 enfeksiyonunun çocuklarda asemptomatik veya hafif klinikte seyir eğiliminde olması nedenli çocukların bulaşta önemli rol oynamayacağı düşünüldüğü ve bu nedenle çalışmaların daha çok yetişkin yaş grubunu içerecek şekilde gerçekleştirildiği görülmüştür. Araştırmamızda COVID-19'un hane içi ikincil atak hızının hesaplanması, hane içi bulaşta etkili olan faktörlerin belirlenmesi, çocukların ev içi bulaştaki rolü, COVID- 19 temaslılarının duyarlılığı ve birincil vakanın bulaştırıcılığını etkileyen faktörler ile birlikte hane halkının uzun dönem takip verilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmamızın örneklemi Mart 2020-Mart 2021 tarihleri arasında Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi'ne başvuran ve COVID-19 tanısı alan bireyler arasından kartopu örnekleme yöntemiyle seçilen 119 hanede yaşayan 501 hane halkından oluşmaktadır, örneklem seçiminde hanede pozitif birey dışında en az bir kişinin daha bulunması ve hane halkında (ilk vaka dahil) en az bir kişinin 18 yaş altı olması şartı aranmıştır. Hane özelliklerinin, bireysel faktörlerin ve hane halkının davranışlarının hane içi bulaşa etkisi değerlendirilmiş, bununla birlikte hane halkı Mart 2023 tarihine dek takip edilmiş ve uzun dönem takip verileri incelenmiştir. Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 119 hanenin %63'ünde hane içi bulaş gözlenirken hanelerin %22,7'sinde tüm hane halkına bulaş olduğu saptanmıştır. Hanelerin ikincil atak hızı ortalaması %40,7 olarak bulunmuştur. İlk vakanın bulaştırıcılığını artıran faktörlerin; yetişkin yaş grubunda olması, kardiyovasküler, onkolojik veya vii nöromüsküler hastalığının olması, COVID-19 hastalığına ait semptomlardan öksürük, koku bozukluğu, halsizlik ve/veya yorgunluk hissine sahip olması, evde izolasyon kurallarına uymaması olduğu görülmüştür. Hane halkının duyarlığını artıran faktörlerin; infantil yaşta olması, ilk vaka ile eş veya çocuk bağı olması, sigara kullanmaması veya pasif sigara maruziyeti olmaması, D vitamini takviyesi almaması, endokrin ve metabolizma hastalığı olması, kronik ilaç kullanımı olması, ilk vaka ile yemek yemesi, aynı odada uyuması, aynı yatakta uyuması, ortak tuvalet kullanımı olarak belirlenmiştir. Yetişkin yaş grubunda olmanın ve sağlık çalışanı olmanın hem reenfeksiyon gelişme oranını ve hem de yeni dalgalarda COVID-19 hastalığı görülme oranını arttırdığı gösterilmiştir. Kadın cinsiyette olmanın, 12-64 yaş aralığında olmanın ve en az bir doz aşılı olmanın post COVID semptom görülme oranında artış ile ilişkili olduğu gösterilmiştir. 65 yaş ve üzerinde olmanın, erkek cinsiyette olmanın ve komorbid hastalığa sahip olmanın fatalite oranında artış ile ilişkili olduğu bulunmuştur. Tartışma-Sonuç: Hastalığın hane içi yayılmasını sağlayan faktörlerin bir kısmının önlenebilir olduğu görülmüştür. Enfeksiyon bulaşını en aza indirmek için vakalara en erken şekilde tanı konulmalı, koruyucu önlemlere vakit kaybetmeden başlanmalı ve her hane kendi özellikleriyle değerlendirilmeli, bulaş riskini arttıran bireysel ve konutsal koşulların varlığında daha sıkı önlemler alınmalıdır.