Performans sporlarında başarı ve başarısızlığı etkileyen psikolojik faktörler

Sporun temel kavramı olan motivasyon aynı zamanda yarışmanın doğasıdır. Yarışma motivasyonu burada güçlü ve dinamik bir etken olarak karşımıza çıkmaktadır. Performans sporlarında, diğer spor branşlarında olduğu kadar Futbol'da her profesyonel takımların en büyük rüyası şampiyonluktur. Bu da başarı-başarısızlık takım içindeki uyum, grubun başarma arzusu (hedefleri) ve grubun bağlılığı gibi psikolojik faktörler ile yakından ilgilidir. Bireysel basan ve başarısızlığın açıklanmasında yetenek seviyesinin tespiti, sarfedilen eforun miktarı, uygulamadaki zorluğun derecesi ve şansın rolü gözönünde tutulmuştur. Efor ve şans değişebilen faktör olarak tanımlanırken, yetenek ve uygulamadaki zorluk, kalıcı etken olarak nitelendirilmiştir. Ayrıca, yetenek ve efor başarının karakteristik bir özelliği olarak, yenilgi ise uygulamadaki zorluğun ve şansın kalıcı bir faktörü olarak tanımlanmıştır. Bu araştırma, Türkiye Profesyonel 3.lig Ofspor, A.Sebatspor. Terme ve Turhal Spor 2.grupta yer alan futbolcuları üzerinde yapılarak iki değişik anket formundan oluşmaktadır. I. Anket formunda, (orjinal metni Weiner den (1971) alınan ve Türkçeye uyarlayarak geliştiren Erşen(1996) karakteristik özellikler anketi), ligdeki puan sıralamasındaki konumu açısından zirveyi ve üst sıralan zorlayan A.Sebatspor ile ligde altsıralarda yeralan Turhalspor aralanndaki oynamış olduğu karşılaşma bizim açımızdan son derece incelemeye değer bulunmuştur. Bu amaçla bir değerlendirme yapıldı. Neden oyuncular yanşma ortamındaki yerlerinde doğal olarak başanlı veya başansızdırlar?. Basan ve başarısızlığı neden olan doğal etkenler (Yetenek, efor, başanya ulaşmadaki zorluk ve şans) l'den 9'a kadar sıralanan "Likert" ölçeği üzerinde bir değerlendirmeye tabi tutuldu. Ortalamalar göstermiştir ki. her iki takım oyunculan bireysel değerlendirmelerinde "EFOR" karşılaşmanın başlıca doğal sonucunu etkileyen en belirleyici baş faktör olarak tanımladılar. Örneğin. A.Sebatspor açısından maçın kazanılmasında ilk sıraya oturan doğal etken "Yüksek efor" (M=7.53): diğer taraftan yanşmanın kaybedilmesinde Turhalspor yönünden en belirginleşen karakteristik etken "Yetersiz efor" (M=6,76) ön plana çıkarılmıştır. Basan ve başarısızlık durumlarının keşfedilmesinde, doğal özellikler spor motivasyonunda küçümsenemeyecek derecede önemli bulunmuştur.u/ II. Anket envanterinde, Ersen, (1997) tarafından geliştirilen "güvenirlilik anketi", yine aynı lig ve gruptaki ( 3.lig ve 2.grup) ligdeki puan sıralaması ve konumu gereği, ist sıralan ve zirveyi zorlayan bir başka takım Ofspor ile ligde altsıralarda yer alan diğer bir talanı Termespor'un yapmış oldukları karşılaşma araştırmaya değer bulunmuştur. Başarılı ve başarısız takımlar arasındaki, göreve bağlılık, sosyal bağlılık, ve grubun başarma arzusu (hedefleri) faktörleri açısından ilişkisinin takım çalışması yönünden bir değerlendirmesini kapsayan ve güvenirlilik adı verilen anket formu ile ölçmeye çalışıldı. Bağlılığın ölçülebilmesinde önemli kriterlerden biride kazanan takımın sezon sonunda %60 üzerinde bir galibiyeti, bunun yanında kaybeden takımında aynı statü sınırlan içinde %60'a yakın bir mağlubiyeti söz konusudur (Ersen, 1997, Ersen, Kalkavan, Suiçmez ve Yazıcı, 1998). Ankete ilişkin her iki takım oyuncuların bireysel olarak verdikleri skorlardaki değişkenlik, aritmetik ortalamalar üzerinde yapılan t.test analiz sonuçlan 0,05 seviyesinde anlamlı farklılık göstermiştir. Sonuçta, Ofspor oyuncuları 1997-98 profesyonel futbol sezonunda, içerde ve dışarda oynamış oldukları karşılaşmaların %60 galibiyetle noktalarken, aynı sezon içersinde Termespor ligde oynamış olduğu futbol karşılaşmaların %60 yenilgiyle kapatmıştır. Anahtar Kelimeler: Motivasyon, Basan Ve Başarısızlık, Grup Dinamiği.