Piyasada 'kişniş' (coriandri fructus) olarak satılan bazı droglar üzerinde farmakope analizi çalışması

ÖZET Ayaz, M. (2019). Piyasada 'Kişniş' (Coriandri Fructus) Olarak Satılan Bazı Droglar Üzerinde Farmakope Analizi Çalışması. Yeditepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Türkiye, Master Tezi. İstanbul. Coriandrum sativum L., çok eski yıllardan beri halk arasında antienflamatuvar, antimikrobiyal, idrar söktürücü, gaz giderici, sindirim sistemi ve solunum yolları hastalıklarında kullanılan bir bitki türüdür. Bitkinin yaprak, meyve ve tohumlarından hazırlanan ekstreler üzerinde çeşitli biyoaktivite deneyleri yapılmıştır. Bitki üzerinde yapılan çalışmalar, uçucu yağının antioksidan ve antimikrobiyal özelliğe, çeşitli ekstrelerinin antienflamatuar, antikanser, antidiyabetik, hipolipidemik gibi etkilere sahip olduğunu göstermiştir. Bitki üzerinde yapılan kimyasal çalışmalar, bitkide uçucu yağ, sabit yağ, flavonoit, fenolik asit gibi bileşenlerin varlığını göstermiştir. Uçucu yağ ana bileşeni 'linalol' dür. Bu çalışmada, C. sativum bitkisinin botanik ve fitokimyasal özelliklerine, kullanım alanları ve biyoaktivite çalışmalarına ayrıntılı bir şekilde yer verilmiştir. Piyasada ticari olarak yer alan örneklerin, Avrupa Farmakopesi 7.0'da belirtilen tüm kriterlere uygunluğu araştırılmıştır. Bu amaçla, on farklı örnek üzerinde, makroskobik ve mikroskobik incelemeler, yabancı madde ve bütün kül tayini, kurutmada kayıp, İnce Tabaka Kromotografisi (İTK) ve uçucu yağ deneyleri yapılmış olup, Farmakope'de belirtilen değerlerle uygunluğu karşılaştırılmıştır. Çalışmamızdan elde edilen bulgular, tüm örneklerde makroskobik ve mikroskobik incelemelere uyum sağlandığını, İTK uygulaması yerine YPİTK cihazının yarı otomatik aplikatörü (Linomat 5) ile yapılan işlem sonucunda ise istenen 'linalol ve trigliserit' referans değerlerine rastlanıldığını, yabancı madde tayininde örneklerin çoğunda istenilen değerin üzerinde yabancı maddeye rastlanılmıştır. Kurutmada kayıp deneyinde tüm örneklerde %10'un üzerinde kayıp olmadığı, toplam kül deneyinde %8'in üzerinde kül olmadığı ve uçucu yağ deneyinde iki örnek dışında uçucu yağ miktarının olması gerekenden düşük olduğu saptanmıştır. Bu sebeple Farmakopede belirtilen standartlara, piyasada 'kişniş meyvesi' olarak satılan her örneğin uygun olmadığı ve bitkisel drog amacıyla kullanılırken istenilen etkilerinin görülemeyebileceği sonucuna varılmıştır.