Polygonatum orientale Desf. bitki ekstrelerinin biyolojik aktiviteleri

Tıbbi bitkiler, geleneksel tıpta yüzyıllardır kullanılan ve günümüzde de önemini koruyan doğal kaynaklardır. Bitkilerde bulunan polifenoller ve flavonoidler gibi sekonder metabolitler, oksidatif stresle mücadelede etkili olup, çeşitli kronik hastalıkların önlenmesinde rol oynamaktadır. Son yıllarda yapılan araştırmalar, bu bileşiklerin bağışıklık sistemi ve sinir sistemi üzerinde koruyucu etkiler gösterdiğini, ayrıca bazı bitki ekstrelerinin doğurganlık üzerinde olumlu etkiler oluşturabileceğini ortaya koymuştur. Bu çalışmada, Polygonatum orientale Desf. (Boğumluca) bitkisinin toprak altı (rizom) ve toprak üstü (ariel) kısımlarından maserasyon yöntemi ile hazırlanan çeşitli ekstrelerinin sekonder metabolit içeriği belirlenerek, fenolik ve flavanoid bileşik miktarları ortaya konmuştur. HPLC metodu ile fenolik bileşik içeriği aydınlatılmıştır. ABTS ve DPPH radikal süpürücü aktiviteleri, total antioksidan kapasitesi belirlenmiş, FRAP ve metal şelatlama testleri yapılarak bitki ektrelerinin antioksidan özellikleri saptanmıştır. Asetilkolinesteraz (AChE), monoamin oksidaz-A (MAO-A) ve monoamin oksidaz-B (MAO-B) enzim inhibisyon miktarları belirlenmiştir. Bitkinin sinir sistemi üzerine etkileri nöron hücreleri; üreme sistemi üzerine etkileri ise hücre canlılık testleri vasıtasıyla belirlenmiştir. Ayrıca genel toksisite düzeyleri C. elegans modeli kullanılarak araştırılmıştır. Sonuç olarak, P. orientale bitkisinin özellikle rizom kısmının zengin fitokimyasal içeriği sayesinde güçlü antioksidan, nöroprotektif ve hücre proliferasyonunu destekleyici etkilere sahip olduğu; toprak üstü kısımlarının ise seçici antimikrobiyal ve enzim inhibitör aktivitelerle tamamlayıcı biyoaktivite sunduğu ortaya konmuştur. C. elegans üzerindeki etkileri doz bağımlı olup, düşük dozlarda faydalı etkiler gözlenirken, yüksek dozlarda toksisite belirtileri saptanmıştır. Bu bulgular, P. orientale bitkisinin biyoaktif potansiyelini ortaya koymakta ve gelecekteki farmakolojik ve nöroprotektif çalışmalar için bir temel sağlamaktadır.