Proprius: Otonom etkileşimli müzikal bir ekosistemdeki hayvan davranışlarının sesselleştirilmesi

Proprius yapay bir ekosistemde yas ̧ayan organizmaların sesselles ̧tirilmesine dayanan, etkiles ̧imli, arttırılmıs ̧ gerçeklik bestesidir. Bu çalıs ̧ma biyolojiden ilham alınarak yaratılmıs ̧ ve Processing programı kullanılarak tasarlanmıs ̧tır. Tezin içerisinde Processing kullanılarak tasarladıktan sonra, gerçek mekânı zenginles ̧tirilmis ̧ mekâna çevirirken kullanılan teknikler; seslerin mekânsallas ̧tırılması; seyirci üzerinde kullanılan etkiles ̧im metodları; organizmaların seyirciye göre mekânlas ̧tırılması sırasında kullanılan teknikler; ve bütün bunların sonucu olarak duyulan sesselles ̧tirme anlatılmıs ̧tır. Proprius içerindeki yapay ekosistemde yas ̧ayan organizmalar otonom olma özellig ̆ine sahiptirler ve kendi kendilerine avlanmaya ya da avcıdan kaçmaya karar verebilirler. Organizmalar sahip oldukları özellikler dog ̆rusunda beslenecekleri organizmaları seçer ve davranıs ̧larını da bu dog ̆rultuda seçerler. Proprius içerisindeki organizmalar besin zincirinden yola çıkarak tasarlanmıs ̧lardır. Üreticilerden bas ̧layan besin zinciri, ot yiyenler, hem ot hem et yiyenler ve et yiyen organizmalar olmak üzere 4 ayrı kademeden olus ̧ur. Bu ayrı katmanları temsil etmek üzere üreticiler için yes ̧il bitkiler; ot yiyenler için böcekler; hem et hem ot yiyenler için kus ̧lar ve et yiyen canlılar için büyük kediler seçilmis ̧tir. Proprius içerisindeki organizmalar dinleyici için sessel ve etkiles ̧imli bir biçimde tecrübe edilecek müzikal bir ortam meydana getirirler. Bu müzikal ortamın içerisinde yaratılmıs ̧ olan farklı sessel katmanlar organizmalar tarafından meydana getirilir. Proprius içerisinde sözü edilen farklı sessel katmanları olus ̧turan organizmalar besteye daha önceden belirlenmis ̧ zamana göre art arda eklenir. Organizmalar dog ̆dukları andan itibaren ses çıkarmaya bas ̧lar ve ölene kadar ses çıkarmaya devam ederler Proprius'un yapay ekosistemi Processing programı kullanılarak yaratıldıktan sonra, bu programdan elde edilen veriler sesselles ̧tirmeyi gerçekles ̧tirmek üzere Max/MSP programına gönderilmektedir. Max/MSP programı organizmaların seslerinin gerçek zamanda sentezlenmesi için kullanılmaktadır. Etkiles ̧imli ortamın yaratılması için dinleyicinin mekân içerisindeki konumunun takip edilmesi gerekir. Bunu sag ̆lamak için Kinect sensörü kullanılmıs ̧tır. Kinect sensörü içerisinden dinleyicinin gerçek mekan içerisindeki üç boyutlu konumunu elde etmek için Sypnapse uygulaması kullanılmıs ̧tır. Dinleyici mekânı gezerken sesselles ̧tirmeyi duymak için kulaklık takar. Dinleyicinin zenginles ̧tirilmis ̧ gerçeklik içerisindeki mekânı gezerken kulaklıkta duyacag ̆ı sesler binaural audio teknig ̆i kullanılarak dinleyiciye dinletilir. Processing ekranında yapay ekosistemin grafik animasyonu yaratılmıs ̧ olsa bile, dinleyici Proprius'u herhangi bir görsel olmadan sadece kulaklıklarla dinleyerek ve yapay ekosistem içerisinde yürüyerek tecrübe eder. Processing ekranında görselles ̧itirilen organizmalar, sadece bestecinin organizmaların hareketlerini ve dinleyicinin yapay ekosistem içerisindeki konumunu ve organizmalara etkisini takip edebilmesi için yaratılmıs ̧tır. Organizmaların sesselles ̧tirilmesi için organizmaların özellikleri (boyut, yas ̧, v.b) ve o sıradaki mevcut olan davranıs ̧ları kullanılmıs ̧tır (avlanmak, kaçmak, v.b). Her organizmayı ayrı ayrı temsil etmek üzere farklı ses sentezleme yöntemleri kullanıl- mus ̧tır. Ancak, türler arasında ortak bir es ̧les ̧tirme modeli kullanılmıs ̧tır. Özetle, organizmaların sag ̆lıg ̆ı ses dalgasının genlig ̆ine (amplitüd), organizmaların enerjisi sesin genel frekanssal zenginlig ̆ine, organizmaların boyutu sesin ana frekansına (F0), organizmaların yas ̧ı sesin duyulma sıklıg ̆ına ve organizmaların pozisyonu sesin mekansallas ̧tırılmasına denk gelecek biçimde es ̧les ̧tirilmis ̧tir. Proprius'taki organizmaların davranıs ̧ları, ses olaylarının uzunluk süresini belirler. Av/avcı etkiles ̧imlerine dayalı davranıs ̧lar (örneg ̆in kaçma ve takip etme) daha kısa süreye sahipken, otlanma ve dinlenme gibi davranıs ̧lar daha uzun sürerler. Bu, parçanın sahneleri boyunca yapısal varyasyonlar yaratılmasına neden olur. Bitkiler için yaratılan ses sentezmeler sırasında bir koro metaforundan yola çıkarak format sentezi kullanılmıs ̧tır. Bitkilerin boyutu bu sentezin temel frekansı olarak kullanılmıs ̧ ve tüm bitkiler arasında harmonik yapılar olus ̧turmak için ortak bir ölçeg ̆edayandırılmıs ̧tır. Böceklerinsesleri,cırcırböceklerininsesleridüs ̧ünülerek modellenmis ̧tir. Bu sesi üretmek için filtrelenmis ̧ gürültü sesi cırcır böceg ̆i sesine göre modellenmis ̧ amplitüd zarflarından (envelope) geçirilerek üretilir. Gürültü üzerindeki tepefiltreninmerkezfrekansı,böceg ̆inbüyüklüg ̆ünegörees ̧lenmis ̧tir. Kus ̧sesleri, tas ̧ıyıcı frekansının kus ̧un boyutuna es ̧lendig ̆i FM sentezi ile üretilir. Modülatör frekansı, spektral zenginlik yaratmak için kus ̧un enerjisine es ̧lenmis ̧tir. Amplitüd zarfları dog ̆al kus ̧ seslerine göre modellenmis ̧tir. Büyük kedilerin sesleri filtrelenmis ̧ gürültü ve eklemeli sentezin birles ̧tirilmesi ile yaratılır. Büyük kedinin büyüklüg ̆üne es ̧les ̧tirilen sentezleyicinin temel frekansı, amplitüd zarfı her tetiklendig ̆inde LFO ile modüle edilir. Organizmaların boyutları frekanslarına göre ters orantılı olacak biçimde es ̧itlenmis ̧tir. Bunu Sonucu olarak, büyük kediler hayvanlar arasında en düs ̧ük frekansa sahiptirler. Farklı bir dinamik aralıg ̆a sahip hayvanların tasarlanması, eserin son bölümünde sonik bir kaosun önlenmesine de yardımcı olur. Zenginles ̧tirilmis ̧ gerçeklik içerisine yerles ̧tirilen yapay ekosistem içindeki dinleyici, gerçek mekan içerisinden hareket ederken, organizmalar ile etkiles ̧im halindedir. Organizmalar yapay ekosistem içerisinde var oldukları katmanda yaratılacakları zaman, sistem içerisine rastgele dag ̆ıtılırlar. Zenginles ̧tirilmis ̧ gerçeklik içersinde organizmalar ve dinleyici mekânda aynı noktalarda bulundukları zaman, dinleyici organizmaların sag ̆lıg ̆ını bozarak ortaya çıkacak olan müzikal sonuca müdahalede bulunmus ̧ olur. Dinleyici Proprius'un yapay ekosistemi içerisinde dolas ̧ıp eseri dinledig ̆i sırada organizmalar ile aynı pozisyonda oldug ̆u zaman organizmaların sag ̆lıklarının normalden fazla bozulmasına neden olur. Normalde dinleyiciden gelen etkiles ̧im olmasa daha organizmlar otonom olduklarından dolayı sag ̆lıklarını belli bir zaman içerisinde kaybedecek davranıs ̧larda bulunuyorlar. Ancak dinleyicinin ekosistem içerisindeki etkisi organizmların sag ̆lıg ̆ını normalden çok fazla bozarak onların ölüm riskini arttıyor. Böylece normalde avlanmaya gidecek olan organizmanın beslenmeden ölme riski artmıs ̧ oluyor. Bu çalıs ̧mayı olus ̧turan tezin tamamı bes ̧ bölümden olus ̧maktadır. ̇Ilk bölümü bütün tezin nasıl planlandıg ̆ını anlatan giris ̧ bölümü olus ̧turur. Daha sonra aras ̧tırma pratig ̆i olan Proprius'u meydana getirmede katkıda bulunan motivasyonlar, tezin hedef ve amaçları ile tezde yaratılmak istenen hedef ve amaçları geçekles ̧tirmeye çalıs ̧ılırken kullanılan metodlar anlatılır. Tezin ikinci bölümü, bu aras ̧tırma kapsamında biyolojiden ilham alarak kullanılan hayvan davranıs ̧ları ile ilgili olan teorileri anlatarak bas ̧lar. Tezin ikinci bölümü daha sonra bu çalıs ̧manın ana temalarını içeren alanlara odaklanır ve tezin aras ̧tırma pratig ̆isırasındakullanılanyaklas ̧ımlarıanlatır. Bubölümünsonkısmında,müzik kompozisyonunda ve ses sanatında ekolojik modellerin kullanımıyla ilgili mevcut çalıs ̧malara genel bir bakıs ̧ sunar. Üçüncü bölüm Proprius'un yaratılma as ̧amasına odaklanır. Üçüncü bölümün ilk kısmında organizmaların besin zincirinden yararlanarak bir ekosistem içerisinde nasıl modellendirildikleri, bu modellendirme gerçekles ̧tilirken kullanılan teoriler, hayvan davranıs ̧larının seçiliminin nasıl kurgulandıg ̆ı ve hayvanların ekosistem içerisinde nasılhareketettig ̆ianlatılır. Dahasonrazenginles ̧tirilmis ̧gerçeklikuygulamasının kullanıldıg ̆ı teknikler ile organizmaların mekânda ve seyirciye göre nasıl yerles ̧tirildig ̆i, binaural audio metodunun nasıl uygulandıg ̆ı da anlatılır. Dördüncü bölüm, otonom etkiles ̧imli ekosistem içerisindeki hayvan davranıs ̧larının nasılsesselles ̧tirildig ̆inianlatıyor. Bubölümhayvandavranıs ̧larısesselles ̧tirilirken kullanılan gerçek zamanlı sentezleme metodları, seslerin nasıl sentezlendig ̆ini içerir. Son kısımda ise müzig ̆i olus ̧turan bölümlerin katmanları ayrı ayrı anlatılır. Bu bölüm seyircinin organizmalar ile olan etkiles ̧imi sonucu ortaya çıkan sesselles ̧tirmeyi de anlatır. Tezin son bölümü olan bes ̧inci bölüm, bu çalıs ̧manın gelecekte yönelebileceg ̆i alanları farklı öneriler altında anlatır. Bölüm, bu çalıs ̧manın genel özeti ve eles ̧tiriler kısmından sonra yazarın bu alana faydalı olacag ̆ını düs ̧ündüg ̆ü kapanıs ̧ önerileri ile sonlanır. Tezde ayrıca iki adet ek bölümü bulunmaktadır. ̇Ilk ek bölümde, yapay ekosistemin kuruldug ̆u Processing kodu tamamıyla okuyucu ile paylas ̧ılmıs ̧tır. Bilginin paylas ̧arak arttıg ̆ını savunan açık-kaynak topluluklarının da dahil oldug ̆u bu çalıs ̧ma, umuyorum ki gelecekte bu kodu gelis ̧tirecek ya da oldug ̆u gibi kullanacak aras ̧tırmacı ve sanatçılar için bir bas ̧langıç kaynag ̆ı olur. Tezin ikinci ekinde ise tez içerisinde verilen sesselles ̧tirme örnekleri toplu bir biçimde bulunup dinlenebilir. Ayrıca tezin basılı versiyonu içerisinde bulunan CD'de de bu kaynakları bulabilirsiniz. Bu çalıs ̧mayı geleceg ̆in aras ̧tırmacıları ve sessel sanatçılarına mütevazı bir sanatsal yapıt olarak sunuyorum. Bu çalıs ̧manın, müzik kompozisyonunu, ekolojik simülasyon, etkiles ̧imli sanat, artırılmıs ̧ gerçeklik içerisinde ses ile harmanlayan bir örnek aras ̧tırma pratig ̆i olarak, alanına güçlü bir katkıda bulundug ̆una inanıyorum. Umuyorum ki medya teknolojilerindeki son gelis ̧melerle, Proprius gibi artırılmıs ̧ gerçeklik kompozisyonları daha da önem kazanacaklar.