Pulmoner embolisi olan kanserli hastalar ve kanseri olmayan hastaların karşılaştırmasında kanserin mortalite ve morbiditeye etkisi

Amaç: VTE, mortalite ve morbiditesi yüksek, tekrarlayabilen, önlenebilir bir hastalıktır. Kanserin tromboza yatkınlıkta önemli rol oynadığı bilinmekte olup, çalışmamızda, kanser-emboli birlikteliğinin mortalite üzerine etkisini araştırmak amaçlanmıştır. Gereç ve yöntem: 1 Ocak 2018 ile 31 Temmuz 2024 tarihleri arasında, Akdeniz Üniversitesi Hastanesi Acil Servis'ten Göğüs Hastalıkları'na danışılmış olan 12.008 acil konsültasyonu ve 2636 Tıbbi Onkoloji Klinik konsültasyonu taranarak hasta bilgilerine, hastane elektronik hasta kayıt sistemi MİAMED üzerinden retrospektif olarak ulaşılmıştır. Çalışma popülasyonunu, 1 Ocak 2018 ile 31 Temmuz 2024 tarihleri arasında Akdeniz Üniversitesi Hastanesi Acil Servis'e başvuran, PE tespit edilerek Göğüs Hastalıkları'na konsülte edilmiş olup ayaktan tedavi edilen ya da servise yatırılmış tüm 18 yaş ve üzeri PE hastaları ile Tıbbi Onkoloji/Hematoloji Kliniği'nde yatarak takip edilirken PE tespit edilip Göğüs Hastalıkları'na konsülte edilmiş olan tüm 18 yaş ve üzeri PE hastaları oluşturmaktadır. Çalışmaya alınan malignitesi olan ve malignitesi olmayan PE'li hastalar yaş, cinsiyet, sigara içimi, tanı anında ki troponin, pro-BNP, trombosit değerleri, derin ven trombozu varlığı, komorbidite varlığı, hastanede kalış süresi, yoğun bakım ünitesine yatış oranı, kanseri olan hasta grubunda kanserin alt tipi ve tüm nedenlere bağlı hastane içi mortalite açısından karşılaştırılmıştır. Tanımlayıcı analizlerde frekans verileri sayı (n) ve yüzde (%) olarak, sayısal veriler ise ortalama±standart sapma, ortanca (1.-3. Çeyreklik) kullanılarak gösterilmiştir. Kategorik verilerin karşılaştırılmasında, Ki-kare (ꭕ2) testi ve Fisher'ın kesin ki-kare testi kullanılmıştır. Sayısal verilerin normal dağılıma uygunluğu Kolmogorov-Smirnov testi ile incelenmiştir. Bağımsız iki gruptaki normal dağılan sayısal verilerin dağılımı İndependent Samples T testi ile, normal dağılmayan sayısal verilerin dağılımı Mann Whitney U testi ile değerlendirilmiştir. Sağ kalımın tek değişkenli analizlerle incelenmesi log rank testi ile yapıldı. Çok değişkenli analizde, önceki analizlerde belirlenen olası faktörler kullanılarak sağkalımı öngörmedeki bağımsız etkenler geriye doğru (backward) seçim yöntemi ile Cox regresyon analizi kullanılarak incelendi. Sağkalım hızları Kaplan-Meier sağkalım analizi kullanılarak hesaplandı. Sağ kalım üzerine benzer etki gösteren birbiri ile ilişkili parametrelerden modele klinik açıdan anlamlı olanlar seçildi. Model uyumu ve dönemsel riskin oransallığı varsayımları rezidüel (Schoenfeld ve Martingale) analizleri kullanılarak değerlendirildi. Tüm testler için istatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edildi. Bulgular: Çalışma süresi boyunca Göğüs Hastalıkları'na konsülte edilen 12.008 Acil Servis hastası ve 2636 Tıbbi Onkoloji Klinik hastası olmak üzere toplam 14.644 hastanın dosya bilgilerine ulaşılarak incelendi. PE tanısı konulmuş 368 hasta çalışma grubu olarak seçildi. Bunların 67'si ayaktan takip edilirken, 301 hasta hastanede yatış ile takip edilmişti. Hastaların yaş ortalaması 63,38±15,55 idi. PE'li hastalarının %18,2'sinin (n=51) aktif sigara içicisi olduğu ve ortalama 38,94±31,91 yıldır sigara içtikleri tespit edildi. PE tanılı hastaların %53,5'inde (n=197) malignite mevcut olup, en sık akciğer kanseri (%20.7, n=76) ve kolon kanseri (%5.4, n=20) olduğu görüldü. Hastaların %42,9'u (n=158) KT/RT almaktaydı. Malignitesi olan hastalarda sigara içimi, son altı ay içinde hastaneye yatış sıklığı ve PE nedeni ile hastaneye yatış süresi malignitesi olmayan hastalara göre anlamlı yüksek bulundu (sırasıyla p=0,003, p<0,001, p=0,020). Malignitesi olmayan hastalarda ek hastalık varlığı, malignitesi olan hastalara göre anlamlı yüksek saptandı (p<0,001). Malignitesi olan hastaların CRP düzeyi, malignitesi olmayan hastalara göre anlamlı yüksek bulunurken; platelet düzeyleri, malignitesi olmayan hastalara göre anlamlı düşük saptandı (sırasıyla p=0,006, p=0,013). Lökosit, troponin ve pro-BNP değerlerinde iki grup arasında anlamlı farklılık bulunmadı. Malignitesi olan hastalarda eşlik eden enfeksiyon ve hastane içi mortalite oranları, malignitesi olmayan hastalara göre anlamlı yüksek saptandı (sırasıyla p=0,002, p=0,006). Çalışmamızda tüm kanser gruplarında, en sık histopatolojik alt tipin adenokarsinom (%27,41) olduğu görüldü. Hastaların CRP düzeyi, PE klinik sınıflaması ve enfeksiyon varlığının sağkalım üzerine etkilerini belirlemek için oluşturulan modele göre; CRP düzeyinin 1 birim yükselmesinin 1,003 kat (%95 GA=1,000-1,005, p=0,036), enfeksiyon eşlik eden hastalarda enfeksiyon eşlik etmeyen hastalara göre 2,973 kat (%95 GA=1,293-6,840, p=0,010), nonmasif PE olan hastalara göre; submasif PE olan hastalarda 4,668 kat (%95 GA=2,258-9,653, p<0,001), masif PE olan hastalarda ise 9,997 kat (%95 GA=4,991-20,025, p<0,001) daha sağ kalımı azalttığı görüldü. Sonuç: Literatürde, pulmoner tromboembolide mortalite ile ilişkili pek çok risk faktörü daha önce tanımlanmıştır. Yaptığımız çalışmada, kanseri olan PE'li hastalarda tüm nedenlere bağlı mortalite oranını kanseri olmayan PE'li hastalara kıyasla daha yüksek saptadık. Bu nedenle kanser varlığının pulmoner tromboembolide mortalite riskini arttıran faktörlerden biri olabileceğini düşünmekteyiz. Anahtar kelimeler: Pulmoner emboli, kanser, mortalite