Renal allogreft biyopsilerinde sitotoksik T lenfositlerin Perforin ve Granzim B ekspresyon profilinin Greft reddi ve Greft prognozu ile ilişkisi

Renal transplantasyon son dönem böbrek yetmezliğinde hastaların yaşam kalitesini ve sağ kalım süresini artıran en etkili tedavi yöntemidir. İmmün süpresyon ve nakil yönetimindeki önemli ilerlemelere rağmen akut/aktif ve kronik rejeksiyon allogreft kaybının başlıca nedenleridir. Akut rejeksiyon ve kronik allogreft disfonksiyonunu öngörebilecek biyobelirteçlerin tanımlanması greft sağ kalımını geliştirmek için önemlidir. Rejeksiyon patogenezini araştıran son çalışmalarda, sitotoksik efektör hücre fonksiyonunun ana belirleyicileri olan Perforin (PRF) ve GranzimB (GrB) serin proteazların rolleri ön plana çıkmaktadır. Solid organ transplantasyonunda bu proteazların akut rejeksiyonu öngörme potansiyelleri yanısıra kronik allogreft disfonksiyonunda da rolleri olduğu düşünülmektedir. Çalışmamızda renal allogreft biyopsilerde immünhistokimyasal olarak PRF ve GrB ekspresyon profilininin rejeksiyon mekanizmaları ve greft prognozu ile ilişkisini araştırmayı amaçladık. Çalışmamızda Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Patoloji Anabilim Dalı'nda Ocak 2022- Eylül 2025 yılları arasında raporlanan 36 olguya ait 52 adet renal allogreft biyopsisi incelenmiştir. Biyopsilerin histopatolojik incelemesinde Banff elementer lezyonları skorlanmış, Banff 2024 güncel rejeksiyon tanı kriterlerine göre tanı grupları oluşturulmuştur. İmmünhistokimyasal incelemede CD8, PRF ve GrB immün belirteçleri ile glomerüler (g-skor), tübüler (t-skor), interstisyel (i-skor) ve vasküler (v-skor) kompartmanlarda boyanma skorları elde edilmiştir. Bu skorlar Banff elementer lezyon skorları, tanı grupları ve klinik veriler ile karşılaştırılmıştır. Allogreft biyopsilerin 26'sı akut hücresel rejeksiyon; 4'ü kronik aktif hücresel rejeksiyon; 8'i akut humoral rejeksiyon; 3'ü kronik aktif humoral rejeksiyon; 11'i şüpheli akut humoral rejeksiyon; 14'ü borderline değişiklikler, 3'ü immünkompleks glomerülonefrit, biri BK nefropati ve 8'i rejeksiyon bulgusu yok olarak değerlendirilmiştir. İmmünhistokimyasal belirteçlerden GrB v-skor; şiddetli interstisyel inflamasyon (≥ci2), şiddetli tübüler atrofi (≥ct2), şiddetli interstisyel fibrozis (≥ci2), şiddetli i-IFTA (≥i-IFTA2) ve şiddetli total inflamasyon (≥ti2) varlığında daha yüksek saptanmıştır (p>0.05). Arterlerde yüksek GrB aktivitesi kronik hasar parametreleri ile ilişkili bulunmuştur. Akut rejeksiyon grubu (hücresel/humoral) ile rejeksiyon bulgusu olmayan grup IHK boyanma skorları açısından karşılaştırıldığında; PRF g-skor (p=0.038) ve PRF i-skor (p=0.021) akut rejeksiyon grubunda daha yüksek saptanmıştır. Allogreft renal biyopsilerde PRF ve GrB ekspresyonunun doku kompartmanlarına göre immünhistokimyasal analizi kıymetli bulgular ortaya koymuştur. PRF'nin glomerüler ve interstisyel kompartmanlarda ekspresyon artışı akut rejeksiyon ile ilişkilidir. GrB'nin interstisyel ve vasküler kompartmanlarda ekspresyon artışı kronik parankim hasar bulgularıyla ilişkilidir. PRF akut rejeksiyonu gösterirken; GrB kronik greft disfonksiyonunu işaret etmektedir. PRF ve GrB'nin tek başına farklı klinik önemleri olduğu anlaşılmaktadır.