1979 İslam Devrimi sonrasında Hizbullah'ın Ortadoğu'da devlet dışı bir aktör kimliğiyle yapılanmasında İran'ın rolü

Hizbullah, Lübnan İç Savaşı'nın (1975–1990) en kritik dönemine tekabül eden kuruluşunu takiben, bir yandan Lübnan iç siyasetinde kudretli bir aktör olarak ön plana çıkarken, diğer yandan da uluslararası toplumun dikkate değer ölçüde gündemini işgal eden bölgesel bir devlet dışı aktör haline gelmiştir. Şii kökenli paramiliter bir yapı olarak, Hizbullah'ın tarihi, İsrail'le çok sayıda çatışmaya sahne olmuştur. Örgütün devrimci ve Şii karakteri, İran İslam Cumhuriyeti rejimiyle güçlü ve dayanıklı bir ittifakı beraberinde getirmiştir. Esasen Uluslararası İlişkiler disiplininin de ortaya koyduğu üzere, Ortadoğu'daki devlet dışı aktörlerin siyasi kimliğinin şekillenmesinde, din kökenli unsurların ve dini liderlik kurumlarının yadsınamaz bir ehemmiyeti bulunmaktadır. Bununla birlikte, devletlerin dış politikasında siyasi oluşumların kurulması ve bu yolda dini dinamiklerin araçsallaştırılmasına ilişkin, sistemli ve kaynaklara dayalı olarak hazırlanmış az sayıda çalışma bulunmaktadır. İran dini liderliği tarafından yürütülen ve Şii İslam yorumu üzerinden bölgedeki Şii kökenli grup ve topluluklar üzerinde nüfuz oluşturan kompleks mekanizmaların mütalaa edilmesini hedefleyen bu çalışmanın hazırlanmasının arkasındaki asıl saiklerden biri de bu eksikliktir. Bu çalışma, ABD'nin Ortadoğu'daki hegemonyasıyla mücadelesinde, İran'ın dayandığı devrimci dış politikaya destek tabanının oluşturulması çerçevesinde, bölgedeki siyasi oluşumlarla kurduğu ortaklık ilişkisini güçlendirme yönündeki gayretlerine odaklanmakta ve Hizbullah örneği temelinde bu ilişkinin boyutlarını incelemektedir. Uluslararası İlişkiler disiplinindeki teorik yaklaşımlarda İslami kökenli dini kimlik inşası ihmal edilmiştir. Bununla birlikte, bu çalışmada teorik çerçeve olarak Sosyal İnşacılık (social constructivism) teorisinden faydalanılacaktır. Bu kapsamda, 1979 İslam Devrimi'ni takiben İran tarafından Ortadoğu ölçeğinde devrimci Şii kimliğinin kurgulanması ve yaygınlaştırılması çabaları bağlamında, sınırlar üstü kimlik oluşumu ve etkileşimi olgusuna odaklanılacaktır. Anahtar Sözcükler İran, Hizbullah, Devlet Dışı Aktör, Kimlik, Lübnan, İnşacılık, Şiizm.