Sağlığın teşviki ve geliştirilmesi kapsamlı eğitim müdahalesinin bakım veren yaşlı aile üyelerinin kırılganlık düzeyleri üzerine etkisi

Amaç: Bu araştırmada, kırılganlık sürecindeki 60 yaş üstü bakım veren aile üyelerine uygulanan, "Sağlığın Teşviki ve Geliştirilmesi" kapsamlı eğitimin katılımcıların kırılganlıkları, sağlıklı yaşam biçimi davranışları ve yaşam kaliteleri üzerindeki etkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Araştırma randomize kontrollü çalışma olarak yapılmıştır. Çalışmanın örneklemini 17 Temmuz 2023 ve 15 Mart 2024 tarihleri arasında Antalya Merkez Kepez Devlet Hastanesine bağlı evde sağlık biriminde kayıtlı bakım alıcıların 75 bakım veren aile üyesi oluşturmuştur (müdahale:38, kontrol:37). Verilerin toplanmasında "Katılımcı Bilgi Formu", "Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları II Ölçeği", "FRAİL Kırılganlık Ölçeği" ve "Dünya Sağlık Örgütü Yaşlılar için Yaşam Kalitesi Modülü" kullanılmıştır. Müdahale grubuna Pender'in sağlığı geliştirme modeline göre geliştirilmiş eğitim müdahalesi uygulanmıştır. Araştırmada, bağımsız grupların karşılaştırılmasında bağımsız örneklem t testi, ikiden fazla grubun karşılaştırmasında tek yönlü ANOVA testi ve grupların kendi ön test-son test puan karşılaştırmalarında bağımlı örneklem t testi uygulanmıştır. Bulgular: Bağımsız grupların ön test ve son test puan karşılaştırmalarında, müdahale grubunun tüm bağımlı değişkenlere ait puanlarında bir artış saptanırken "Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları II" puanları için anlamlı bir farklılık (p˂0,05) ve güçlü bir etki (d=1,0) elde edilmiştir. Grupların bağımlı değişken ön test ve son test puanlarının karşılaştırılması sonucunda ise müdahale grubunda tüm bağımlı değişkenler için anlamlı bir farklılık (p˂0,05) ve güçlü etki (d> 0,8) elde edilmiştir. Sonuç: Araştırmada müdahalenin katılımcıların FRAIL kırılganlık ölçeği puanları "Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları II" ve "Dünya Sağlık Örgütü Yaşlılar için Yaşam Kalitesi Modülü" ölçek puanları üzerinde etkili olduğu görülmüştür. Bu sonuç; yaşlı ya da yaşlanan nüfusun sağlığına yönelik gerontolojik müdahalelerin değerini ortaya koymaktadır. Gerontologlar tarafından sağlığın geliştirilmesine yönelik müdahaleler tasarlanırken; sadece yaşlı bireyler değil bunlar içinde bakım verenler gibi sağlık açısından daha riskli gruplar ele alınmalı, sahip oldukları sınırlılıklar gözönünde bulundurulmalı ve uygulama sonuçları değerlendirilmelidir. Değerlendirme sonucu uygulamalı gerontoloji alanı için en iyi ve etkin modeller yaygınlaştırılmalıdır.