Sağlık sektöründe reklam

ÖZETReklâm anlayışı insanlar arasında değiş tokuşun yani modern tanımıylaalışverişin başlamasıyla doğmuştur.20. yy'da büyük bir hızla gelişme kaydeden reklâmlar, radyo ve sonrasındatelevizyonların kullanılmaya ve yaygınlaşmaya başlamasıyla önemini arttırmıştır.Özünde mal ve hizmetlerin tanıtımına yönelik bir iletişim faaliyeti olan reklâm,günümüzde serbest piyasa ekonomilerinde üretici ile tüketici arasında köprü vazifesigören, mal veya hizmetlerin tanıtımını sağlayan en önemli araçlardandır.Dolayısıyla bu önemli aracın kötüye kullanılması gerek tüketiciler gerek rakipfirmalar açısından ağır sonuçlar doğurabileceğinden reklâmların denetimi zorunlu birhal almıştır. Bu anlamda mevzuata aykırı reklâmlarla mücadele edilirken üç ayrıyöntem uygulanmaktadır. Bunlar özel hukuk davaları, idari denetim ve özdenetimdir.Sağlık sektörü açısından AB mevzuatındaki özel düzenlemelere bakıldığında;ilaç reklâmlarının, özellikle Türkiye'nin AB sürecinde gerçekleştirdiği uyumlaştırmaçalışmalarına kaynak teşkil ettiği gözlemlenmektedir. AB'de hastane ve doktorreklâmları ise, reklâm hukukunun genel esaslarına bağlı kalmak koşuluyla herdevletin kendi iç hukuk düzenlemelerinin inisiyatifine bırakılmıştır.Ulusal mevzuat açısından; sağlık sektöründe yapılan reklâmların bir kısmının,toplum sağlığının taşıdığı önem dolayısıyla yasaklandığı, diğer kısmınınsa büyükölçüde sınırlamalara tabi tutulduğu göze çarpmaktadır.Özel hastaneler ve diğer sağlık kuruluşları; sağlığı koruyucu ve geliştiricinitelikteki bilgilendirme ve tanıtımlar yapılabilir. Bilgilendirme ve tanıtımfaaliyetleri kapsamında, yanıltıcı, abartılı, doğruluğu bilimsel olarak kanıtlanmamışbilgilere ve talep yaratmaya yönelik açıklamalara yer verilemez.vBu kuruluşlar, hizmet alanları ve sunacağı hizmetler ile açılış bilgileri vebenzeri konularda toplumu bilgilendirmek amacıyla sınırlı olmak kaydıyla tanıtımyapabilir ve ilân verebilirler. Ancak ağız ve diş sağlığı hizmeti ile ambulans hizmetiveren sağlık kuruluşlarının reklâm yapmaları yasaktır. Kuruluşların tabelaları, boyutve içerik bakımından ilgili mevzuatlarında belirtilen esaslara uygun olmalıdır.Doktor reklâmlarına ilişkin mevzuatta; doktorların, aldatıcı ve haksız rekabeteyol açıcı olmamak kaydıyla, çalışma yerleri ile uzmanlık alanlarını ve muayene günve saatlerini bildirir ilânlar yayımlamalarına izin verilmiş, ancak bunun dışındakiyazılı ve sözlü vasıtalarla reklâm yapmaları ve kanunun kabul ettiği çerçeve dışındatabela kullanmaları yasaklanmıştır. Zira veteriner, eczacı ve optisyenler açısından damevzuat, benzer hükümler taşımaktadır.Sağlık sektöründe reklâm ilaç reklâmları açısından değerlendirilecek olursa,ilgili mevzuat uyarınca reçeteyle satışına izin verilen ilaçların reklâmınınyapılmasının yasak olduğu ortaya çıkmaktadır ki ulusal mevzuatın bu kapsamdabirbiriyle uyum içinde olduğunu söylemek mümkündür. Şu kadar ki; söz konusuilaçların tıbbi dergilerde tanıtımı yapılabilir.Ancak reçetesiz satışına izin verilen ilaçların tanıtımı konusunda mevzuatçelişkili ifadeler içermektedir. İlaç tanıtımına ilişkin ilk kanuni düzenleme?İspençiyari ve Tıbbi Müstahzarlar Kanunu? olup 1928 yılından beri yürürlüktedir ve13. maddesiyle reçeteli-reçetesiz ilaç tanıtımına ilişkin sınırları çizmektedir.23 Ekim 2003 tarihinde yürürlüğe giren ?Beşeri Tıbbi Ürünlerin TanıtımFaaliyetleri Hakkında Yönetmelik? ise AB müktesebatına paralel biçimdehazırlanmış olup konunun ayrıntılarını içermektedir. Ancak Danıştay tarafındanYönetmeliğin 4/d, 5/a, 7/1-6 ve 8. maddesinin yürütmesinin kanuna aykırı olduğugerekçesiyle durdurulmasına karar verilmiştir.Kanun, reçetesiz satılan ilaçların topluma tanıtımına, gazete ve tarifnamelerlesınırlı kalmak koşuluyla izin vermesine karşın; Yönetmelik AB müktesebatına uygunolarak, radyo ve televizyonlar da dâhil olmak üzere her türlü araçla reçetesiz ilaçvitanıtımına izin vermektedir. Ancak normlar hiyerarşisi adına bugün itibariylekanunun ilgili hükmü geçerliliğini korumaktadır.Diğer taraftan, reçete ile satılan beşeri tıbbi ürünlerin sağlık mesleğimensuplarına tanıtımı, tıbbi satış temsilcilerinin hekim ve diş hekimine yaptıklarıziyaretler, numunelerin dağıtımı, sağlık mesleği mensuplarının katıldığı promosyontoplantılarının sponsorluğu, sağlık mesleği mensuplarının katıldığı bilimselkongrelerin sponsorluğu ve özellikle söz konusu kişilerin bu kongrelerle ilgiliseyahat ve konaklama masraflarının ödenmesi ilaç reklâmları açısından reklâmserbestisi sınırları içerisindedir.Ancak, gerek reçeteyle gerek reçetesiz satışına izin verilen ilaç reklâmlarınınaldatıcılık içermesi, örtülü (gizli) reklâmlarının yapılması ve reklâmların mevzuataaykırı karşılaştırmalar içermesi genel ve özel düzenlemelerle yasaklanmıştır.vii