Sağlık sigorta piyasası ve sağlık amacı ile seyahat: Panel GMM analizleri

Sigorta sahipliği ya da sigortasızlık durumu, bireylerin sağlık hizmetine erişim stratejilerini ve sağlık amacıyla seyahat (SAS) kararlarını önemli ölçüde etkilemektedir. Bu çalışma, özel sağlık sigortasının (ÖSİGORTA) SAS üzerindeki etkisini 22 ülkenin 2010-2022 dönemi verileri ile panel veri yöntemi kullanarak incelemektedir. SAS, sağlık amaçlı seyahat harcamalarının toplam hizmet ithalatı içindeki payı ile ölçülürken, ÖSİGORTA bireylerin özel sağlık sigortasına sahip olma oranı ile temsil edilmiştir. Modelde kontrol değişkenleri olarak gelir (GELİR), fiyat (FİYAT), sağlık hizmeti kalitesi (SAĞKALİTE), turizm (TURİZM) ve sağlık sistemi türü (SİSTEM) değişkenleri de yer almaktadır. Tahmin yöntemi olarak Arellano-Bover/Blundell-Bond Sistem Genelleştirilmiş Momentler Yöntemi (Sistem GMM) kullanılmıştır. Gecikmeli bağımlı değişken SAS(-1) tüm modellerde pozitif ve büyük ölçüde anlamlı bulunmuş, SAS harcamalarının geçmiş değerlerine duyarlı olduğunu göstermiştir. Fiyat değişkeni (FİYAT) çoğu modelde pozitif katsayı almış ancak anlamlılığı sınırlıdır, gelir değişkenleri ise büyük çoğunlukta istatistiksel olarak anlamsız çıkmıştır. Sağlık hizmeti kalitesi değişkenleri (YATAK1000, DOKTOR1000) sınırlı ve tutarsız etkiler göstermiştir. Turizm değişkenleri incelendiğinde, uluslararası seyahat edenlerin nüfusa oranı (USO) istatistiksel olarak anlamsız bulunurken, turizm harcamalarının GSYİH'ye oranı (THGO) SAS üzerinde anlamlı ve pozitif etkiler göstermiştir. Sağlık sistemi türünü temsil eden BİSMARCK ve BEVERİDGE kukla değişkenlerinin çoğu modelde anlamlı bulunmaması, sağlık sistemi yapısındaki farklılıkların SAS üzerinde ayrıştırıcı bir etki yaratmadığını göstermektedir. ÖSİGORTA değişkeni ise tüm modellerde tutarlı olarak negatif etki göstermiş, 24 modelin 19'unda istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Bu sonuç, özel sağlık sigortasına sahip bireylerin yerel sağlık sistemine yönelimini artırarak yurt dışına yönelik SAS harcamalarını azalttığını ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, özel sağlık sigortası sahipliği, bireylerin SAS kararlarını açıklamada önemli bir belirleyici olarak öne çıkmakta; gelir, fiyat, sağlık hizmeti kalitesi ve sağlık sistemi türü gibi diğer faktörler ise sınırlı veya tutarsız etkiler göstermektedir. Turizm harcamaları ise SAS üzerinde güçlü ve anlamlı bir destekleyici rol oynamaktadır.