Şah İsmail Hatai Divanı`nda dini tasavvufi unsurlar

Türk Edebiyatı, XVI.yy da Azerbaycan sahasında büyük şahsiyetler yetiştirmiştir. Bunlardan biri de "Hatâİ'' mahlasıyla şiirler yazan hükümdür şair Şah İsmail'dir "Safevî Devleti" devlet başkanı olan Şah İsmail, Dinî - Tasavvufî Türk Edebiyatı'nın da önemli temsilcilerindendir. "Şah İsmail Hatâî Divânı'ndaki Dinî-Tasavvüfî Unsurlar" adLI bu çalışmada Hatâİ Divânı ele alınmıştır. Bu gün elimizde müellif hattı bulunmayan eserin dünya kütüphanelerinde ulaşılabilen; Taşkent, Paris I, Paris n, Vatikan, Leningrad, İstanbul I, İstanbul JJ, Tebriz ve Kahire nüshaları karşılaştırılmış ve sadece Mezar-ı Şerif Nüshası'nda bulunan şiirler olduğu gibi ilave edilerek sağlam bir metin oluşturulmaya çalışılmıştır. Yeni metinde 410 şiir ortaya konulmuştur. Bu şiirlerden 377'si aruz, 33'ü hece vezninde yazılmıştır. Heceli şiirler divanın İj ve İ2 nüshalarında alınmıştır. Çalışmada önce bir devlet başkanı ve tarikat lideri olarak Şah İsmail'in zuhurunu hazırlayan tarihî, siyasî, dinî ve kültürel unsurlardan bahsedilmiştir. Ardından Şah İsmail'in hayan, mahlası, edebi kişiliği, safevi tarikatı, tarikat liderliği ve eserleri hakkında bilgi verilmiştir. Oluşturulan yeni metin üzerinde yapılan çalışma ile aynı zamanda mutasavvıf olan şairin şiirlerinde işlediği iman, ibadet, itikat gibi dini; vahdet, kesret, dört kapı-kırk makam gibi tasavvufî unsarlar tahlil edilmiştir. Tahlilden sonra yeni oluşturulan metin eklenmiş ve çalışmanın sonunda konu ile ilgili kaynakça verilmiştir. Bu çalışmayla Hatâi Divânı'nda bulunan şiirlerden hareketle şairin dinî - tasavvufî düşüncesini ve bu düşüncenin ürünü olan estetik formu tespit etmek mümkün olmuştur. Anahtar kelimeler Hatâi Şah İsmail İman Safevî Ali