Türkiye'nin sekülerleşmesi ve kimlik oluşumuna etkisi

Bu tezin amacı, çok kültürlü, çok etnikli ve çok dinli bir yapı olan Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde başlayıp, bir ulus-devlet olarak kurulan Türkiye Cumhuriyeti döneminde devam eden sekülerleşme süreci ile Türkiye'de yaşayan etnik grupların kimlik oluşumu arasındaki ilişkiyi araştırmaktır. Çalışmada sekülerleşme hem politik hem de sosyal yönleriyle ele alınmıştır; tüm etnik grupların yönetimsel olarak bağlı bulunduğu politik merkezin sekülerleşmesi (önce İstanbul sonra Ankara) ve sosyal dinamiklerin devrede olduğu toplumsal sekülerleşme. Kapsamlı bir teorik tartışmanın gerekliliğinden yola çıkarak seküler/sekülerizm, millet/milliyetçilik ve kimlik konuları farklı perspektiflerden ele alınmış ve bu öncül teorik okuma yapılan röportajlarla desteklenmiştir. Temel çerçeve, inşacılık (constructivism) ile araçsalcı (instrumentalist) yaklaşımın iç içe geçtiği bir yerde bulunan sosyal girişimcilik (entrepreneurship) olarak belirlenmiştir. Hem esneklik hem de kapsayıcılık sağlayan bu çerçeve güçlü bir izah kapasitesi taşımaktadır ki tezin konusu açısından bu bir gerekliliktir. Dini kimlik etrafında kurulan bir toplum olan Osmanlı toplumundan modern bir ulus olarak tasarlanan Türkiye Cumhuriyeti'ne geçiş süreci bu çalışmanın temel çerçevesini oluşturmaktadır. Birçok ulus inşası tecrübesinde sekülerleşme süreci merkezi bir yere sahip olmuşturçünkü ulusalcı düşünce ulusal iradenin dışında ya da üstünde herhangi bir güç kabul etmeme temayülündedir. Dolayısıyla sekülerizm ulusalcılığın meşrulaştırıcı ideolojisi olarak fonksiyon icra eder. Sekülerleşme süreci etrafında örgülenen bu çalışma Osmanlı-Türk modernleşmesinin önemli bir boyutunu ele alarak Türkiye'de hala tartışılmakta olan laiklik konusuna da ışık tutmuş olacaktır.