Sekizinci sınıf öğrencilerinin istatistiksel akıl yürütme düzeyleri ve orantısal akıl yürütme becerileri ile problem çözme sürecinde bilişötesi farkındalıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi

Bu çalışmanın amacı, sekizinci sınıf öğrencilerinin istatistiksel akıl yürütme düzeyleri, orantısal akıl yürütme becerileri ve problem çözme sürecindeki bilişötesi farkındalıkları arasındaki ilişkilerin çeşitli değişkenler açısından incelenmek ve değişkenler arasındaki ilişkiyi belirlemektir. Çalışmanın örneklemini 2023-2024 eğitim öğretim yılında Adana ilindeki dört farklı devlet ortaokulundan 265 erkek 258 kız öğrenci ile toplam 523 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmada yer alan veriler; istatistiksel akıl yürütme düzeylerinin belirlenebilmesi için araştırmacı tarafından geliştirilen bir ölçek olan İstatistiksel Akıl yürütme Düzeyi Belirleme Testi ile, öğrencilerin orantısal akıl yürütme becerileri ise Ergene ve Karaboğaz (2023) tarafından geliştirilen Orantısal Akıl Yürütme Başarı Testi ile, problem çözme sürecinde bilişötesi farkındalık düzeylerini ise Akın, Abacı ve Çetin (2007) tarafından geliştirilen Bilişötesi Farkındalık Envanteri kullanılarak toplanmıştır. Öğrenciler ilk olarak İstatistiksel Akıl yürütme Düzeyi Belirleme Testi ölçeğini ardından Orantısal Akıl Yürütme Başarı Testi ölçeğini çözmüştür. Son olarak Bilişötesi Farkındalık Envanteri ölçeği kullanılarak farkındalıkları test edilmiştir. Bu araştırmada, değişkenler arasındaki ilişkileri incelemek amacıyla ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Verilerin analizi yapılırken betimsel istatistikler, bağımsız örneklem t-testi ve çoklu korelasyon teknikleri kullanılmıştır. Araştırmanın bulgularında cinsiyet faktörünün istatistiksel akıl yürütme düzeyi, orantısal akıl yürütme becerisi ve bilişötesi farkındalık düzeyleri ile arasında anlamlı bir fark olmadığı belirlenirken, matematik başarısı faktörünün istatistiksel akıl yürütme düzeyleri, orantısal akıl yürütme becerileri ve bilişötesi farkındalık düzeyleri ile arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Ayrıca sonuçlar istatistiksel akıl yürütme düzeyleri, orantısal akıl yürütme becerileri ve bilişötesi farkındalık düzeyleri arasında pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler bulunduğunu göstermektedir. Bu ilişkiler, öğrencilerin problem çözme süreçlerinde daha derinlemesine düşünme ve stratejik akıl yürütme becerilerini geliştirebilmeleri için bilişötesi farkındalık düzeylerinin önemli bir rol oynadığını ortaya koymaktadır. Ayrıca, istatistiksel ve orantısal akıl yürütme becerilerinin gelişimi, öğrencilerin problem çözme süreçlerindeki başarılarını artırmakta ve bu becerilerin birbirleriyle olan etkileşimi, öğrencilerin genel matematiksel düşünme kapasitelerini iyileştirmektedir. Çalışmanın sonuçları, bilişötesi farkındalık düzeylerinin yüksek olduğu öğrencilerin, problem çözme sürecinde daha bilinçli ve etkili stratejiler geliştirdiklerini göstermektedir. Bu bulgular, eğitimde bu becerilerin artırılmasına yönelik öğretim stratejilerinin geliştirilmesi gerektiğine işaret etmektedir. Öğrencilerin bilişötesi farkındalık, istatistiksel ve orantısal akıl yürütme becerilerini bütüncül bir şekilde geliştirmek, matematiksel düşünme süreçlerini iyileştirmek için etkili bir yaklaşım olabilir. Sonuç olarak, bu çalışma, sekizinci sınıf öğrencilerinin matematiksel düşünme becerileri üzerinde bilişötesi farkındalığın, istatistiksel ve orantısal akıl yürütme becerileriyle olan ilişkisini derinlemesine inceleyerek, eğitimde bu üç becerinin entegrasyonuna dair önemli bilgiler sunmaktadır. Elde edilen bulgular, öğretim programlarının ve ders kitaplarının, bu becerileri içeren daha etkili ve bütünleşmiş bir yapıya kavuşturulması gerektiğini vurgulamaktadır. Anahtar kelimeler: İstatistiksel akıl yürütme, orantısal akıl yürütme, bilişötesi farkındalık, matematik başarısı, problem çözme