Şeyh Memîcâni Saruhânî'nin tasavvufî görüşleri

Memîcân Efendi 16. yüzyılda Osmanlı'da yaşamış bir Türk mutasavvıftır. Uşşâkî ve Halvetî tarîkat muhitlerinde yetişen önemli bir sûfîdir. Memîcân Efendi'nin yaşadığı dönem, ekonomik, siyasî, askerî ve sosyal açıdan Osmanlı devletinin zirvede olduğu bir dönemdir. Bu dönemde Memîcân Efendi, Osmanlı tasavvuf hayatında derin izleri bulunan Halvetî tarîkat ekolüne ait tasavvufî düşünceleri ve prensipleri ortaya koyarak önemli katkıda bulunmuştur. Memîcân Efendi'nin tasavvufî düşünceleri ele alındığında, onun görüşlerinin İbnü'l Arabî'nin vahdet-i vücud ve varlık mertebeleri görüşlerini benimsediği hatta tam olarak ondan etkilendiği görülmektedir. Müellifin tasavvufî görüşlerinin vahdet-i vücud temelinde şekillendiği, varlık mertebelerinden hem beşli hem de yedili mertebeyi esas aldığı söylenebilir. Hakîkat-i Muhammediyye, insan-ı kamil, itkan/yakin ve şerîat-tarîkat-hakîkat-mâ'rifet dörtlüsü seyr u sülûk metodunun omurgasını oluşturmaktadır. Dünyaya karşı mesafeli bir duruş sergileyen mutasavvıf, şeyh-mürid ilişkileri ve mürşidin lüzumu konusunda önemli tespitler ve öneriler ortaya koymustur. İlâhi aşk ve muhabbetullah Peygamber sevgisi, dört halife, aşere-i mübeşşere, ehl-i beyt ve on iki imam sevgisi konularına, terennüm etmiş olduğu beyitlerde Divançe'sinde yer vermiştir. Ona göre kişi tek başına istediği kadar tevhd zikri çekse de kendisini dünyâdan kurtarıp mâ'rifetullah'a Allah'a vasıl olamaz. Memîcân Efendi çok sıkı bir ehl-i sünneti savunmuş dönemindeki ilhad ve zındıka hareketleriyle mücâdele etmiştir. Bu çalışmada, Memîcân Efendi'nin Hayatı, Eserleri ve Tasavvufî görüşleri ele alınarak izâh edilmeye çalışılmıştır.