Afet sonrası acil durum barınaklarının tasarımında sosyal sürdürülebilir model

Barınma, insan varoluşu boyunca en temel ihtiyaçlardan biri olmuştur. Bu ihtiyaç yüzyıllar boyunca şekil değiştirerek evrilmiş olsa da, mekânın insanı şekillendirmesi kadar insanın da mekânı şekillendirdiği gerçeği değişmeden kalmıştır. İnsan ile yapı sanatı arasındaki bu karmaşık ilişki, gelecek nesilleri de kullanıcı olarak içeren sürdürülebilirlik anlayışıyla birleşmiştir. Bu anlayış doğrultusunda sosyal sürdürülebilirlik kavramı da literatürde tartışılmaya başlanmıştır. Doğal bir olgu olan afetler, insan ve yerleşim alanları üzerinde olumsuz etkiler yaratır. Bir afet sonrasında sağlık, temiz su ve gıda gibi önemli sorunların yanı sıra barınma ihtiyacı da kritik bir önem kazanır. Uluslararası yardım kuruluşlarının kullandığı çadır tipi geçici barınakların büyük sorunlar yarattığı ve sürdürülebilir olmadığı bilinmektedir. Afet sonrası müdahalelerin ve iyileştirme çalışmalarının sürdürülebilir olabilmesi için kullanıcıyla doğrudan ilişkili bu barınma ihtiyacının sosyal olarak sürdürülebilir hale getirilmesi gerektiği üzerine araştırma yapılması zorunludur. Ancak, sosyal sürdürülebilirliğin tanımlanmasının nitelikselliği ve ölçülebilirliğinin göreceli olması nedeniyle tasarımcıların bu konudaki literatür eksikliği yüzünden sosyal sürdürülebilirliği tasarımlarında değerlendiremedikleri görülmektedir. Bu doğrultuda, bu tezin amacı, afet sonrası acil durum barınakları kapsmaında barınma ihtiyacını karşılamaya yönelik tasarımlarda sosyal sürdürülebilirliğin ölçülmesini kolaylaştıracak bir model sunmak ve tasarımcılara rehberlik sağlamaktır. Bu tez, sosyal sürdürülebilirliğin afet sonrası acil barınak tasarımına entegrasyonunu inceleyerek, sadece fiziksel güvenlikten öteye geçerek yerinden edilmiş toplulukların refah ve hayat kalitelerini destekleyen barınak çözümlerine yönelik acil bir ihtiyaca yanıt vermektedir. Sosyal sürdürülebilirliğin kapsayıcı ve çok yönlü doğası göz önünde bulundurularak, bu tez aynı zamanda barınak tasarımında yer alması gereken anahtar göstergeleri belirlemeyi, sosyal olarak sürdürülebilir barınaklar için bir model önermeyi ve bu bağlamda sosyal sürdürülebilirliğin etkili bir şekilde ölçülmesi için bir çerçeve geliştirmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, bu anahtar göstergelere vurgu yaparak ve bunları ele alma stratejileri sunarak, sosyal olarak sürdürülebilir acil barınaklar için bir model önermiştir. Barınak tasarımında sosyal sürdürülebilirliği nicelendirmek için araştırma, Sosyal Sürdürülebilirlik Kontrol Listesi ve AHP yöntemi ile güçlendirilmiş bir ölçüm çerçevesi geliştirmiştir. Çerçevenin etkinliği beş barınak modeline uygulanarak gösterilmiş ve farklı tasarımlar arasında sosyal sürdürülebilirlik performansındaki değişkenlik vurgulanmıştır. Ayrıca, tez, acil durum barınağı tasarımında sosyal sürdürülebilirliğin kritik önemini vurgulayarak daha destekleyici ve dayanıklı barınma çözümlerinin geliştirilmesine rehberlik edebilecek bir çerçeve sunmaktadır. Önerilen model, belirlenen anahtar göstergeleri ele alarak ve ölçülebilir kriterleri entegre ederek gelecekteki araştırma ve uygulamalar için bir yol açmaktadır. Bu yaklaşım, afet sonrası toplulukların acil fiziksel ihtiyaçlarını karşılamanın ötesinde, destekleyici bir sosyal ortam oluşturarak afet sonrası bağlamlarda topluluğun sosyal sürdürülebiliriliğini ve yaşam kalitesini artırmaktadır. Anahtar Kelimeler: Sosyal sürdürülebilirlik, afet sonrası, acil durum barınağı tasarımı