Solid organ yaralanamlarında morbiditeye etkili faktörler

Giriş ve AmaçBatın travması sonrası gelişen solid organ yaralanmalarının nonoperatif tedavisi, günümüzde her genel cerrahın orta düzeyde gelişmiş bir hastanede yapabileceği seviyeye gelmiştir. Böylece travma merkezlerinin ve travma cerrahlarının öncü rolü, bu tür tedavilerin diğer cerrahlarca da geniş ölçüde benimsenmesiyle zaman içerisinde travma sonrası solid organ yaralanmalarında gereksiz operasyon sayısı azalmıştır. Bu gün, artık gerekli yakın takibin yapılabildiği ve yeterli tıbbi donanımın olduğu her hastanede, yüksek gradeli yaralanmaların bile önemli bir kısmı başarıyla nonoperatif olarak tedavi edilebilmektedir.Bu çalışmada travma sonrası solid organ yaralanmalı hastaların demografik özellikleri, biyokimyasal paremetreleri, kan transfüzyon miktarı ve travma skorlarının morbidite üzerine etkisini irdelemeyi amaçladık.Hastalar ve YöntemDicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Genel Cerrahi Anabilim Dalında Ocak 2005 ile Ekim 2010 tarihleri arasında karın travması nedeniyle solid organ yaralanması tespit edilen 109 hasta retrospektif olarak incelenmiştir.Hastaların yaş, cinsiyet, travma interval zamanı, vital durumu (nabız, tansiyon arteryel ve solunum sayısı), Hematokrit (HCT) değeri, Serum alanın aminotransferaz (ALT) ve aspartat aminotransferaz (AST) değeri, USG'de abdominal serbest mayi varlığı, travma mekanizması, ekstraabdominal sistem yaralanmaları, yaralanan solid organ ve sayısı, Abdominal BT'deki yaralanma derecesi, kan transfüzyon sayısı, hastanede kalış süresi, ameliyat edilen hastaların operasyona alınma zamanları, travma skorları (ISS,RTS, Glaskow koma skalası ve TRISS), morbidite ve mortalite nedenleri irdelenmiştir.Travma sonrası takip döneminde hastada intra abdominal hematom enfeksiyonu, emboli, kateter enfeksiyonu ve derin ven trombozu morbidite faktörleri olarak izlendi.BulgularKarın travması sonrası izole solid organ yaralanması tespit edilerek takip ve tedavi edilen 109 hastanın hastanın 81'i erkek (%74,3) ve 28'sı (%25,7) kadındı. Ortalama yaş 37,6±18.28 (15-78) yıl idi. Hastaların karın travmasının mekanizması incelendiğinde; 58'i (%53,3) trafik kazası (22'si araç dışı ve 36'sı araç içi), 27'si (%24,7) yüksekten düşme, 14'ü (%12,9) darp, 5'i (%4,5) kesici delici alet yaralanması ve 5'i (%4,5) ateşli silah yaralanması olduğu görüldü. BT ile derecelendirilen 69 karaciğer yaralanmasında yaralanmanın 14'ünde grade I (%20,3), 32'sinin grade II (%46,4), 22'sinde grade III (%31,8) ve 1'inde grade IV (%1,5) olduğu saptandı.Yine BT ile derecelendirilen 63 dalak yaralanmasının 21'inde grade I (%33,3), 27'sinde grade II (%42,9), 11'inde grade III (%17,5) ve 4'ünde grade IV (%6,3) olduğu saptandı. Konservatif olarak tedavi edilen 109 hastanın 9'una takibin 1. gününde cerrahi uygulandı. Operasyon endikasyonu bu hastalarda yapılan resüssitasyona (sıvı ve kan replasmanı) rağmen hemodinamik insitabilitenin devam etmesi nedeniyle konuldu.Medikal olarak takip edilen hastalara ortalama olarak 0,84 İÜ kan transfüzyonu yapıldı. Medikal tedavi sonrası hemodinamik insitabilitesi olan 9 hastaya ortalama 2,66 İÜ kan transfüzyonu yapıldı. Morbite olan 22 hastada ortalama 1,54 İÜ , morbidite olmayan 78 hastada ortalama 0,42 İÜ kan transfüzyonu yapıldı. Medikal olarak takip edilen hastarın travma sonrası hastanede kalış süresi ortalama 6,46 gün idi. Morbite olan 22 hastada bu oran ortalama 8,13 gün, morbidite olmayan 78 hastada ise ortalama 5,98 gün idi. Travma sonrası medikal takip edilen hastaların 22 (%22)'sinde morbidite izlendi.Çalışmamızda travma sonrası solid organ yaralanmalarında hemodinamik stabilite ve periton iritasyonunun olmaması koşuluyla nonoperatif tedavinin güvenle uygulanabileceği görülmüştür. Ancak takip sırasında oluşabilecek morbidite için KC ve dalağın birlikte yaralanması(P<0,01), solunum sayısının yüksekliği (P<0,01), travma skorları(GKS,ISS,RTS) (P<0,0001) ve ALT AST değerlerinin yüksekliği (p<0,01) uyarıcı olduğu vurgulanmıştır.SonuçTravma sonrası solid organ yaralanması olan hastaların takibinde düşük gradeli hastalarda olduğu gibi yüksek gradeli hastalardada medikal takip düşünülebilmektedir. Yine bu hastaların takibi sırasında KC ve dalağın birlikte yaralanması, solunum sayısının yüksekliği, GKS ve ISS'nin yüksekliği, RTS'nin düşüklüğü ve ALT AST değerlerinin yüksekliğinin morbidite üzerine etkisi saptanmıştır.