Sömürgeciliğe karşı: Abdülhak Hamid Tiyatrosu

ÖZETSÖMÜRGEC L ĞE KARŞI: ABDÜLHAK HÂM D T YATROSUKebeli, SevimYüksek Lisans, Türk Edebiyatı BölümüTez Danışmanı: Laurent MignonHaziran 2007Bu tezde Abdülhak Hâmid Tarhan'ın (1852-1937) ngiliz sömürgeciliğini konualan Duhter-i Hindû (1876), Finten (1898), Cünûn-ı Aşk (1925-26), Yabancı Dostlar(1924-25) ve Yadigâr-ı Harb (1917) oyunlarındaki sömürü ilişkileri sömürge sonrasıkuramlardan yararlanılarak incelenmiştir. Tezin birinci bölümünde Hâmid'inAvrupa'dan yeni türlerin alınması ve Osmanlı edebiyatı gibi konulardaki görüşleri?sahiplenme? ve ?ulusal öz arayışı? gibi kavramlardan yararlanılarak ele alındı.Abdülhak Hâmid'in Batı'dan yeni türler alırken eski edebiyat geleneği ile bunubirleştirdiği, bir sentez arayışında olduğu görülmüştür.Tezin ikinci bölümünde Duhter-i Hindû, Hindistan'daki ngilizsömürgeciliğinin siyasi eleştirisi olarak okundu. Üçüncü bölümde, Finten'de ngiliztoplumu ve sömürgelerden gelenler arasındaki çatışmalar ve sömürgeciliğinpsikolojik etkileri üzerinde duruldu. Finten'in sömürge politikalarında işlevsel olanShakespeare'le ilişkisi incelendi.Tezin son bölümünde Cünûn-ı Aşk'ta emperyalizmin kültürel etkilerinedeğinildi. Yadigâr-ı Harb, Yabancı Dostlar ve Cünûn-ı Aşk'ta ortaya çıkan Avrupalısevgili ve vatan arasında seçim yapma çatışması, kültür ve emperyalizmle ilişkiliolarak okundu. Çalışmanın sonunda Hâmid'in sömürgeciliği sadece siyasi yönleriyledeğil kültürel ve psikolojik boyutlarıyla da ele aldığı sonucuna varılmıştır. Buoyunlarda sömürgeciliğin ngiltere ile sınırlandırılarak eleştirilmesi de dikkatçekicidir. Hâmid, eserlerinde sadece sömürgeciliği eleştirmemiş Şarkiyatçılık gibiözcü söylemlerin de altını oymuştur.Anahtar Kelimeler: Sahiplenme, Sömürgecilik, Kültür ve Emperyalizm, SömürgeSonrası Çalışmalar