Sosyal bilgiler dersi öğretim programı ve ders kitaplarının bilgi güvenliği bağlamında değerlendirilmesi

Bilgi güvenliği günümüzde insan hayatından ayrılması mümkün olmayan süreçler bütünüdür. Bilişim ve iletişim teknolojilerindeki gelişmeler günümüz toplumunda insan hayatını her alanda etkilediği tartışılmaz bir geçektir. Günlük hayatımızda kullandığımız bilişim cihazlarından artık ekonomik, sosyal, sağlık, e-ticaret gibi kişisel alanımızı da içine alan bir çok konuda iş ve işlemlerimizi de yapabilmekteyiz. Tüm bu konularda insan hayatını bu denli önemli etkileyen dijital etkileşimler birtakım farkındalıkların da bizlerde oluşmasını gerekli kılmaktadır. Bilgi güvenliği bir açıdan yaşamsal davranışlarımızın içinde yer alan ve hayatımızı etkileyen dijital etkileşimlerin önleyici güvenlik sağlamalarının yapılması gereken bir süreçtir. Bu çalışmada 2024 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı ve Sosyal Bilgiler ders kitaplarında bilgi güvenliği süreçleri açısından farkındalık sağlayıcı önleyici güvenlik önlemlerinin ne derece işlendiği, bahse konu içeriklerin dağılımları ve etkililik düzeyleri açısından incelenmiştir. Bu araştırma nitel araştırma desenlerinden biri olan doküman incelemesi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, 2024 yılı itibarıyla yayımlanan Sosyal Bilgiler Öğretim Programı ile 2024–2025 eğitim-öğretim yılında Millî Eğitim Bakanlığı tarafından onaylanmış 4., 5., 6. ve 7. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitapları veri kaynağı olarak kullanılmıştır. Araştırmanın amacı doğrultusunda, bilgi güvenliği teması; öğrenme alanları, kazanımlar, beceriler, eğilimler ve okuryazarlık bileşenleri kapsamında analiz edilmiştir. Ayrıca, ders kitapları bilgi güvenliğinin üç temel boyutu olan gizlilik, bütünlük ve erişilebilirlik çerçevesinde incelenmiş; içerikler tablolar ve görsellerle desteklenmiştir. Verilerin analizinde betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Öncelikle ilgili öğretim programı ve ders kitapları taranarak bilgi güvenliği ile ilişkili içerikler belirlenmiş; ardından bu içerikler sınıf düzeylerine göre kategorize edilmiştir. Elde edilen bulgular, bilgi güvenliği kavramının farklı boyutlarıyla ele alınışını göstermek üzere sınıflandırılmıştır. Çalışmanın sonunda sosyal bilgiler dersi öğretim programında bilgi güvenliği farkındalığı sağlayıcı içeriklerin Teknoloji ve Sosyal Bilimler öğrenme alanında etkili olarak verildiği görülmüştür. 4., 5., 6., ve 7. sınıf ders kitaplarında bilgi güvenliği ile ilgili farkındalık içeren boyutlara doğrudan ve dolaylı olarak yer verildiği görülmüştür. Sosyal mühendislik süreçlerinden oltalama süreci örnekle açıklanmış, dezenformasyon (bilgi çarpıtma) hakkında bilgi verilmiş, internet üzerinden yapılan alışverişlerde gerçek hayattan dolandırıcılık örneği verilmiş, kazanım, beceri, etkinlik ve görsellerin yer aldığı tespit edilmiştir. Bu doğrultuda sosyal mühendislik süreçlerini kullanan kötü niyetli kişilerin insanların teknik bilgi ve farkındalık eksikliklerinden yararlanarak oluşturduğu istenmeyen ve kötü sonuçlar doğuran süreçlerin detaylı teknik ayrıntılarına değinilmediği görülmüştür. Bu kapsamda bu gibi teknik farkındalıkların içeriklerde işlenmesi ile bir çok olumsuz sürecin önüne geçileceği değerlendirilmektedir.