Sosyal bilgiler öğretmenlerinin politik okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi

Bu çalışma sosyal bilgiler öğretmenlerinin politik okuryazarlık düzeylerini belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden olan tarama modeli kullanılmıştır. Araştırma doğrultusunda katılımcıların politik okuryazarlıklarına ait verileri elde etmek için geliştirilen, politik uzmanlık, politik bilgi, politik farkındalık, politik ilgi ve politik katılım isimli beş faktör ve 24 maddeden oluşan "Politik Okuryazarlık Ölçeği" kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini 2021-2022 eğitim öğretim yılında Sakarya ilinde devlet okullarında ve özel okullarda görev yapmakta olan 548 sosyal bilgiler öğretmeni oluşturmaktadır. Örneklemini ise 15'i özel okullarda görev yapmakta olan, 66 (%34.7) kadın, 124 (%65.3) erkek olmak üzere toplam 190 sosyal bilgiler öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmada toplanan veriler SPSS.25 paket programı ile analiz edilmiştir. Politik Okuryazarlık Ölçeğindeki faktörlerde ve ölçek genelinde yer alan verilerin normal dağılım gösterip göstermediği Kolmogorov-Smirnov testi sonuçları ile basıklık ve çarpıklık katsayı değerleri incelenerek kararlaştırılmıştır. Veriler normal dağılım göstermediği için nonparametrik testler kullanılmıştır. İki ilişkisiz grup olan cinsiyet, eğitim durumu ve görev yapılan kurum türü değişkenlerine ait verilerin analizinde Mann-Whitney U testi, ikiden fazla ilişkisiz grup olan hizmet süresi, yaş ve sosyal medya kullanma durumu değişkenlerine ait verilerin analizinde ise Kruskal-Wallis H testi kullanılmıştır. Öğretmenlerin politik okuryazarlık düzeyleri hem genel ölçek hem de "politik katılım", "politik ilgi", "politik bilgi", "politik farkındalık" ve "politik uzmanlık" alt faktörlerine göre analiz edilmiş ve çeşitli değişkenlere göre incelenmiştir. Analiz sonuçlarına göre sosyal bilgiler öğretmenlerinin politik okuryazarlık düzeylerinin genel ölçek bazında 4.33 puan ile çok yüksek olduğu saptanmıştır. Öte yandan "politik ilgi" alt faktörü ortalama puanlarının 4.11 ile "politik katılım" ortalama puanlarının ise 3.93 ile yüksek düzeyde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Katılımcı öğretmenlerin politik okuryazarlık düzeyleri cinsiyet değişkenine göre incelendiğinde genel ölçek bazında hem erkek öğretmenlerin hem de kadın öğretmenlerin ortalama puanlarının birbirine yakın ve çok yüksek düzeyde olduğu ancak "politik uzmanlık" ve "politik ilgi" faktöründe erkek öğretmenler lehine anlamlı bir fark olduğu saptanmıştır. Eğitim durumu değişkeni temelinde öğretmenlerin ortalama puanları incelendiğinde lisans ve lisansüstü eğitim almış olan öğretmenlerin ortalama puanlarının birbirine çok yakın ve çok yüksek düzeyde olduğu belirlenmiştir ancak "politik uzmanlık" alt faktöründe lisansüstü eğitim almış öğretmenler lehine anlamlı bir farklılığa rastlanmıştır. Öğretmenlerin politik okuryazarlıkları görev yapılan kurum türü değişkenine göre incelendiğinde ise devlet kurumlarında görev yapan sosyal bilgiler öğretmenlerinin özel kurumlarda görev yapan öğretmenlere göre ortalama puanlarının ve düzeylerinin daha yüksek olduğu görülmektedir. Hizmet süresi değişkeni açısından öğretmenlerin politik okuryazarlıkları incelendiğinde mesleğe yeni başlayan 1-5 yıl kıdeme sahip öğretmenlerin politik okuryazarlık ortalama puanlarının ve düzeylerinin diğer meslektaşlarına göre daha düşük olduğu saptanmıştır. Benzer şekilde öğretmenlerin politik okuryazarlıkları yaş değişkeni bakımından incelendiğinde de 30 yaş ve altında olan sosyal bilgiler öğretmenlerinin politik okuryazarlık ortalama puanlarının ve düzeylerinin diğer meslektaşlarına göre daha düşük olduğu belirlenmiştir. Son olarak öğretmenlerin politik okuryazarlıkları sosyal medya kullanma durumu değişkenine göre incelendiğinde de sosyal medyayı kullanmayan, kısmen kullanan ve aktif kullanan öğretmenlerin politik okuryazarlıklarının çok yüksek düzeye karşılık geldiği ancak sosyal medya kullanmayan öğretmenlerin ortalama puanlarının diğer meslektaşlarına göre daha yüksek olduğu sonucu elde edilmiştir.