Sosyal bilgiler öğretmenlerinin tartışmalı konuların öğretimine ilişkin görüş ve uygulamaları

Günümüzde küreselleşen dünyada çoğu konu tartışmalı bir hale gelmiştir. Tartışmalı hale gelen bu konular toplumu ve toplumun bir parçası olan bireyi etkilemektedir. Toplumun bireylerden beklentisi ise, dünyada ve kendi toplumlarında var olan tartışmalı konuların farkında olması ve tartışılan bu konulara çözüm üretebilmesidir. Sosyal bilgiler dersi bireye, bu özelliklerin kazandırılmasında yardımcı olur. Bu nedenle, toplumsal konuları içinde barındıran sosyal bilgiler eğitimi için tartışmalı konular önemlidir. Tartışmalı konuların öğretiminde öğretmenler önemli bir role sahiptir. Derslerinde tartışmalı konulara yer veren sosyal bilgiler öğretmenleri, öğrencilerine ülke ve dünya sorunlarına duyarlı olmayı öğretirken, öğrencilerin yurttaşlık yeterliliğini geliştirebilir. Bu durumdan hareketle ise, araştırmanın amacı sosyal bilgiler öğretmenlerinin tartışmalı konuların öğretimine ilişkin görüş ve uygulamalarını incelemektir. Bu araştırmada, nicel ve nitel yöntemin bir arada kullanıldığı karma araştırma (mixed methods) modeli kullanılmıştır. Araştırmanın verileri anket ve yarı yapılandırılmış gözlem formları ile toplanmıştır. Yazıcı ve Seçgin (2010) tarafından öğretmen adayları için geliştirilen ölçek, 26 ilde 646 sosyal bilgiler öğretmenine uygulanmıştır. Nicel verilerin değerlendirilmesinde frekans, aritmetik ortalama, standart sapma, t-testi ve tek yönlü varyans analizi kullanılmıştır. Gözlemler 2014-2015 eğitim öğretim yılının ikinci yarısında Kırşehir ilinde gerçekleştirilmiştir. Dört farklı sosyo-ekonomik düzeye sahip okulda görev yapmakta olan sekiz sosyal bilgiler öğretmeninin dersleri gözlemlenmiştir. Yarı yapılandırılmış gözlem formu ile elde edilen verilerin değerlendirilmesinde içerik analizi kullanılmıştır. Araştırmanın sonucunda, sosyal bilgiler öğretmenlerinin tartışmalı konulara sınıf ortamında yer verdikleri fakat bu konuların daha çok öğretim programında yer alan konular olmasına dikkat ettikleri sonucuna varılmıştır. Sosyal bilgiler öğretmenlerinin Türkiye'de tartışmalı olarak gördükleri konular ile sınıf ortamına getirdikleri tartışmalı konular farklıdır. Öğretmenler tartışmalı konuların öğretimi esnasında kendi görüşlerini dile getirmediklerini, tarafsız kaldıklarını belirtmektedirler. Oysa uygulamada öğretmenlerin tartışmalı konuların öğretiminde kendi görüşlerini saklamayıp ifade ettikleri sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmenler tartışmalı konuları sınıfa taşımadaki amaçlarının demokratik bir sınıf ortamı oluşturmak olduğunu ifade etmişlerdir. Tartışmalı konuların öğretiminde öğrenciden kaynaklı sorunların dışında, öğretmenler akademik, mesleki ve duygusal yönlerden kaynaklı sorunlar yaşamaktadırlar.