Sosyal kaygı ı̇le psı̇kolojı̇k kontrol arasındakı̇ ı̇lı̇şkı̇de öz şefkatı̇n aracı rolü

ÖZET Bu çalışmanın temel amacı sosyal kaygı ile ebeveynden algılanan psikolojik kontrol arasındaki ilişkide öz şefkatin aracı rolünü incelemektir. Araştırmanın örneklemi 18-25 yaş aralığında, beliren yetişkinlik dönemindeki 168'i kadın (%63.4) 97'si erkek (%36.6) olmak üzere toplam 265 üniversite öğrencisinden (Xyaş = 20.6, SS = 1.9) oluşmaktadır. Çalışmanın hedefleri doğrultusunda katılımcılara, Demografik Bilgi Formu, Liebowitz Sosyal Kaygı Ölçeği, Psikolojik Kontrol Ölçeği (PKÖ), Öz Şefkat Ölçeği Kısa Formu (ÖŞÖ-KF) ve Sosyal Öz Şefkat Ölçeği (SÖŞÖ) uygulanmıştır. Araştırmada SÖŞÖ'nün Türkçeye çevirisi yapılmış, psikometrik özellikleri incelenmiştir. Araştırmada elde edilen veriler SPSS 22.0 kullanılarak analiz edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda, SÖŞÖ'nün geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu ortaya konmuştur. Kadın ve erkek farklarının belirgin olarak izlenmesiyle araştırmada aracı model testi her iki cinsiyet için ayrı şekilde incelenmiştir. Kadınlarda sosyal öz şefkatin, anneden algılanan psikolojik kontrolün sosyal kaygı üzerindeki etkisinde tam aracılığa sahip olduğu belirlenmiştir. Erkeklerde ise sosyal öz şefkatin, anneden algılanan psikolojik kontrolün sosyal kaygı üzerindeki etkisinde kısmi aracılığa sahip olduğu belirlenmiştir. Cinsiyet farklılıklarına ek olarak, araştırma modelinde ebeveynden algılanan psikolojik kontrolün alt boyutları açısından ortaya çıkan farklılıklar dikkat çekmiştir. Buna göre, kadın ve erkeklerin sosyal kaygı deneyimlerinin ebeveynlerinden algıladıkları psikolojik kontrolün farklı alt boyutları ile ilişkili olduğu incelenmiştir. Ayrıca aracı modelde erkekler için kardeş sayısının belirleyici olduğu görülmüştür. Sonuçlar hem sosyal kaygının ebeveyn psikolojik kontrolü ve öz şefkat aracılığıyla incelenmesi hem de klinik alana katkıları açısından tartışılmıştır. Anahtar kelimeler: Sosyal Kaygı, Psikolojik Kontrol, Öz Şefkat, Sosyal Öz Şefkat, Beliren Yetişkinlik