Sosyo-mekânsal katmanların kent kimliğine katkısı: Bursa hisar surları ve etkileşim çevresinin incelenmesi

Bursa, farklı medeniyetlerin izlerini taşıyan çok katmanlı yapısıyla Türkiye'nin en köklü tarihî kentlerinden biridir. Bu çok katmanlılık, yalnızca fiziksel çevrede değil; aynı zamanda kültürel, sosyal ve mekânsal pratiklerde de kendini göstermektedir. Özellikle kentin ilk yerleşim çekirdeğini oluşturan Hisar Bölgesi ve bu bölgeyi çevreleyen sur dokusu, Roma'dan Bizans'a, Osmanlı'dan Cumhuriyet dönemine uzanan kesintili ve süreklilik içeren bir tarihsel zaman çizelgesini barındırmaktadır. Bu çalışmanın temel amacı, Bursa Hisar Surları ve çevresinin çok katmanlı sosyo-mekânsal yapısını inceleyerek, bu yapıların kent kimliği üzerindeki etkilerini ortaya koymaktır. Çalışma, "palimpsest kent dokusu" kavramı çerçevesinde tarihsel süreklilik ve dönüşüm ilişkilerini disiplinlerarası bir yaklaşımla değerlendirmektedir. Araştırma, beş ana tarihsel dönem (Bitinya, Roma, Bizans, Osmanlı ve Cumhuriyet) ekseninde, kent dokusunun izlerini sürerken; söz konusu dönemlerin mimari, yönetsel, sosyal ve mekânsal yansımaları hem arşiv belgeleri hem de yerinde gözlemler aracılığıyla analiz edilmiştir. Bu bağlamda, tarihî haritalar, eski gravürler, arkeolojik bulgular ve fotoğraf belgeleri üzerinden yapılan arşiv çalışmaları; alanın zamansal derinliğini ortaya koymak amacıyla kullanılmıştır. Ayrıca, alanda gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmeler (mahalle sakinleri, muhtar, sanat tarihçisi, belediye yöneticileri vb.) ve mimari gözlemler aracılığıyla, günümüz kullanıcı deneyimi ve sosyal ilişkiler ağı çözümlenmiştir. Tez kapsamında elde edilen nitel veriler, dijital ortamda işlenerek hem metinsel (görüşme transkriptleri, alan notları) hem de görsel (fotoğraflar, haritalar, kroki ve diyagramlar) çıktılarla desteklenmiştir. Bununla birlikte, mimari fotoğraf okuma yöntemi ile tarihî dokunun mevcut durumuna ilişkin görsel belgeleme yapılmış; kent belleği, mekânsal süreklilik ve kültürel aidiyet bağlamında yorumlayıcı analizler gerçekleştirilmiştir. Araştırmada kullanılan çok katmanlı analiz yöntemi, tarihî süreklilikle birlikte güncel sosyo-mekânsal örüntülerin de karşılıklı etkileşimini ortaya koymuştur. Bu yöntemsel yaklaşım sayesinde, Bursa Hisar Surları'nın kent kimliğine katkısı yalnızca tarihî bir belge olarak değil, aynı zamanda güncel toplumsal pratiklerin şekillendiği bir mekân olarak okunmuştur. Çalışmanın özgün katkısı, Bursa Hisar Surları'nı yalnızca fiziksel bir koruma nesnesi olarak değil, dinamik bir sosyo-mekânsal bileşen olarak ele almasıdır. Böylelikle, tarihî çevrelerin korunmasında yalnızca fiziksel yapıların değil, aynı zamanda kolektif hafıza, toplumsal ilişkiler, gündelik yaşam pratikleri ve kültürel süreklilik unsurlarının da dikkate alınması gerektiği vurgulanmaktadır. Çalışma, kent kimliği, tarihî çevre koruma politikaları ve katılımcı planlama süreçlerine dair öneriler sunarak, mekânın sürekliliği ile toplumsal aidiyet arasında kurulan ilişkinin güncel şehircilik pratikleri için taşıdığı önemi ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, Bursa Hisar Surları, yalnızca fiziksel bir sınır değil; geçmişle bugün arasında kültürel, toplumsal ve mekânsal bir bağ kuran dinamik bir miras alanıdır. Çalışma, kent kimliği, koruma yaklaşımları ve planlama politikaları açısından, tarihî kent bölgelerinin nasıl yeniden yorumlanabileceğine dair özgün katkılar sunmayı amaçlamaktadır.