Sürdürülebilirlik bağlamında mimaride güneş enerjili etken sistemlerin tasarım öğesi olarak değerlendirilmesine yönelik bir yaklaşım

ÖZETHayatın birçok alanında değişimi öngören sürdürülebilirlik felsefesi; insan işlevlerinin bellikonfor koşulları içinde yapabilmesi için tasarlanan yapılara da yeni birçok ölçütgetirmektedir. Her türlü kaynak tüketiminin azaltılması, fosil enerji kullanımınınsınırlandırılması, zararlı atıkların denetlenmesi gibi ilkeleri benimseyen sürdürülebiliryapılarda, temiz enerji kaynaklarının kullanımının arttırılması, tasarıma yeni açılımlargetirmektedir.Güneş, taşıdığı büyük potansiyel ve özgür dağılımından dolayı yapılarda birçok ayrı biçimdekullanılabilen önemli bir yenilenebilir enerji kaynağıdır. Güneş enerjili etken sistemlerinyapılarda ?etkin biçimde? kullanımının arttırılması; doğanın korunması ve sağlanacakekonomik yarar açısından sürdürülebilir yapılarda önemli bir alanını oluşturmaktadır. Ancak,etken sistemler, toplaç alanlarıyla bina görünüşü üzerinde etkili olduğundan, enerji üretimininyanında, mimari sorumluluklar da yüklenmektedir. Bu açıdan yaklaşıldığında, mimari vesistem tasarımı konularının ayrı ayrı değil, tasarım sürecinde bir arada ve bütünlük içinde elealınması gereği ortaya çıkmaktadır.Güneş enerjili etken sistemlerin tasarım öğesi olarak değerlendirilmesine yönelik biryaklaşımı geliştirmeyi amaçlayan bu çalışmanın bölümleri aşağıda özetlenmiştir.1. Bölümde, konunun araştırılma nedenleri ve gerekliliği açıklanmıştır.2. Bölümde, sürdürülebilirlik kavramı çıkış nedenleriyle birlikte incelenerek, yapıya getirdiğiyeni ölçütler tanımlanmış ve güneş enerjili etken sistemlerin yeri ve önemi belirlenmiştir.3. Bölümde, yapılarda yaygın olarak kullanılan güneş enerjili su ısıtma ve Pv sistemlerayrıntılarıyla incelerek, verim gereksinimleri ortaya konmuş ve tasarım süreçleri mimari alanayönelik olarak sistematikleştirilerek şemalar oluşturulmuştur.4. Bölümde, mimari estetik, yapı biçimlenmesi konuları incelenerek, etken sistemlerin yapıgörünüşüne etkileri belirlenmiş ve günümüzde yaygın olarak kullanılan yapı bütünleşik etkensistemler ayrıntılı olarak incelenmiştir.5. Bölümde, 3. bölümde oluşturulan sistem tasarım süreci ile yapı tasarım süreci, bir aradadeğerlendirilerek bütünleşik tasarım kapsamında; güneş enerjili etken sistemleri öğe olarakdeğerlendiren bir tasarım yaklaşımı geliştirilmiştir.6. Bölümde, etken sistemlerin bir öğe olarak ele alındığı tasarım sürecinde; yapılarda, -toplaçların yerleştirileceği- yararlı yüzeylerin oluşturulmasına ve bu yüzeylerin, gereksinimduyulan enerjiyi karşılama oranlarının belirlenmesine yönelik bir yöntem geliştirilmiştir.7. Bölümde, yöntem aracılığıyla, Ankara iklim koşullarında, oluşturulan çok katlı konut yapıseçenekleri, belirlenen kabuller doğrultusunda incelenerek, yapıların yüzeyler aracılığıylaaldığı güneş enerjisinin özellikleriyle, gereksinim duyulan enerjinin özelliklerikarşılaştırılmıştır.8. Bölümünde ise çalışmayla elde edilen sonuçlar ve öneriler sıralanmıştır.Anahtar kelimeler: Güneş enerjili etken sistemler, güneş enerjili su ısıtma sistemleri, PvSistemler, Yapı bütünleşik etken sistemler, Enerji etkin yüzeyler.