Tarihi yapıların onarımında kullanılacak harçların seçimine yönelik bir öneri

Yüzyıllardır çeşitli nedenlerle birçoğu yıkılmış olsa da halen ayakta kalan pekçok tarihi anıt ve yapıya sahip olan ülkemiz bu konuda açık bir laboratuar gibidir. Bu nedenle tarihi yapıların korunması, onarımı ve güçlendirilmesi, evrensel nitelikteki kültür mirasının korunması bakımından önemlidir. ?Tarihi Yapıların Onarımında Kullanılacak Harçların Seçimine Yönelik Bir Öneri? adlı bu tez çalışmasında, çevresel etkilere dayanıklı, farklı karışımlarda kireç harçlarının önerilmesi hedeflenmiştir. Tezin birinci bölümde; konu ile ilgili çalışmalardan yararlanılarak problem tanımlanmış, çalışmanın amacı, sınırlılığı ve yöntemi hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde; Avrupa'da ve ülkemizde tarihi yapıların korunmasına, onarımına ve güçlendirilmesine yönelik yasal çalışmalara yer verilmiş, özgün malzemenin korunmasına ilişkin yasa maddeleri kısaca açıklanmıştır. Üçüncü bölümde; tarihi yapılarda kullanılan malzemeler kısaca, çalışmanın konusu olması nedeniyle harçlar ve harçların üretiminde kullanılan malzemeler etraflıca açıklanmıştır. Dördüncü bölümde; tarihi yapılarda hasara neden olan faktörler sıralanmış, özellikle hasarların harç malzemelere etkisi açıklanmıştır. Beşinci bölümde; tarihi yapılarda kullanılan malzeme özelliklerinin belirlenmesine yönelik yapıda ve laboratuarda uygulanan deneysel çalışmalar açıklanmış, yapılan çalışmalardan örnekler verilmiştir. Altıncı bölümde; bu tez çalışması kapsamında, yapılan deneysel çalışmanın programı, harç üretiminde kullanılan malzemeler, ön deneyler, numune üretimi, kürü, eskitme süreçleri açıklanmıştır. Agrega olarak kum ve tuğla kırığı, bağlayıcı olarak kireç ve silis dumanı, uçucu kül, yüksek fırın cürufu, tuğla tozu gibi puzolanik özelliği olan farklı malzemeler ileiki farklı agrega için iki ana grupta toplam 600 adet lifli ve lifsiz harç numune üretilmiştir. Bu harçların bir grubu bir yıl süre ile laboratuarda saklanmış, diğer kısmı çevresel etkileri temsilen YTÜ Merkez kampusünde atmosfer koşullarında bırakılmıştır. Harç numunelerin diğer bir grubu, donma-havada çözülme, donma-nem kabininde çözülme, sodyum sülfat çözeltisinde ıslanma-havada kuruma, sodyum sülfat çözeltisinde ıslanma-etüvde kuruma, suda ıslanma-havada kuruma, suda ıslanma-etüvde kuruma, olmak üzere altı farklı grupta hızlandırılmış, şiddetlendirilmiş ve ayrıştırılmış eskitme etkilerine maruz bırakılmıştır. Bu etkilerden önce ve sonra tüm numunelerde planlanan deney programına uygun olarak fiziksel ve mekanik kontrol deneyleri yapılmıştır. Yedinci bölümde; altıncı bölümde açıklanan kontrol deneylerinde elde edilen sonuçlar iki farklı agregaya, kalıcılık süreçlerine ve harçların lifli ve lifsiz oluşlarına göre çizelge ve grafiklerle açıklanmıştır. Kireç harcına belirli oranda puzolan malzeme katılması (nemli ortam sağlanması koşulu ile) harçların dayanımını ve dayanıklılığını, lif katılması eğilme dayanımı ve dayanıklılığı artırmıştır. Hava kirliliğini temsil eden sülfat çözeltisi ve sıcaklığın artması en fazla hasara neden olan etken olmuştur. Sekizinci bölümde literatür kapsamında yapılan araştırmalardan da yararlanılarak deneysel çalışmanın irdelemesi yapılmıştır. Buna göre farklı iklim şartları için tarihi yapıların onarımında kullanılabilecek harç karışımları önerilmiştir. Dokuzuncu bölümde ise tez çalışması kapsamında ulaşılan sonuçlar verilmiş, daha sonra benzer çalışmalar için yapılması gerekenler önerilmiştir. Anahtar kelimeler: Tarihi Yapı, Onarım, Kalıcılık, Horasan Harcı, Kireç Harçları, Puzolanlar