Tedaviye yanıt veren iki uçlu bozukluk ile tedaviye yetersiz yanıt veren iki uçlu bozukluğu olan hastaların sosyodemografik özelliklerinin ve yaşam kalitesinin karşılaştırılması

Amaç: Bu çalışmamızdaki amacımız poliklinikten veya yatarak takip edilen İki Uçlu Bozukluğu (İUB) olan hastalarda tedaviye yanıt veren ve yetersiz yanıt veren hastaları belirlemek, tedaviye yanıtı etkileyen faktörleri saptamak ve yaşam kalitelerini karşılaştırmaktır. Gereç ve Yöntem: Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Psikiyatri Anabilim Dalına 2015 Ekim ile 2016 Ocak ayları arasında başvuran 18-65 yaşları arasında DSM- 5 ölçütlerine göre İki Uçlu Bozukluk (İUB) I veya II tanısı almış en az 2 yıldır tedavi gören 150 hasta, aydınlatılmış onamları alındıktan sonra çalışmaya dahil edildi. Hasta seçerken en az bir yıl idame tedavi alan hastalar, akut mani atağında olup en az 6 hafta tedavi alan ve akut depresif atakta olup en az 12 hafta tedavi alan hastalar değerlendirildi. Tedavi koşulu olarak da son aldığı ilaçlarının en az birinin duygudurum düzenleyicisi ve en az birinin antipsikotik ilaç olmasına dikkat edildi. Ayaktan ve yatarak takip edilen toplamda 150 İki Uçlu Bozukluk tanılı hasta kesitsel olarak değerlendirilerek çalışmaya alındı, ötimik ve atak döneminde olanlar gruplara ayrıldı. 150 hastanın 59'u (%39.4) tedaviye yanıt verirken, tedaviye yetersiz yanıt veren hasta sayısı 91(%60.6) olarak belirlendi. Toplamda dört grup oluşturuldu. Grup 1: Tedaviye yanıt veren ötimik dönemdeki hastalar, Grup 2: İdame tedaviye yetersiz yanıt veren hastalar, Grup 3: Akut manide olup tedaviye yetersiz yanıt veren hastalar ve Grup 4: Akut depresif atakta olup tedaviye yetersiz yanıt veren hastalar. Grup 1'deki hastaların sayısı 59 iken, Grup 2'deki hastaların sayısı 42, Grup 3'teki hastaların sayısı 32 ve Grup 4'teki hastaların sayısı 17 olarak hesaplanmıştır. Hastalara; Onam Formu, Sosyodemografik Veri Formu, Young Mani Değerlendirme Ölçeği, Hamilton Depresyon Değerlendirme Ölçeği, Hamilton Anksiyete Değerlendirme Ölçeği, Klinik Global İzlem Ölçeği(CGI), Sheehan Yetiyitimi Ölçeği, Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Ölçeği Kısa Formu (Whoqol-27) uygulandı. Verilerin analizinde SPSS 18. 0 istatistik paket programı kullanıldı. Bulgular: Çalışmamızda hastaların sosyodemografik verileri incelendiğinde yaş, cinsiyet, medeni hal, eğitim, sosyoekonomik çalışma durumu, yaşadığı yer, suisid girişimi ve sigara kullanımı, tüm gruplarda birbirine yakın olduğu istatistiksel olarak anlamlı fark olmadığı saptandı (p>0.05). Tedaviye yetersiz yanıt veren hasta gruplarında alkol ve madde kullanım öyküsünün daha fazla, aile desteğinin daha az olduğu ve istatistiksel olarak da anlamlı olduğu saptandı (p<0.05). Gruplar arası toplam ortalama atak sayısı, ilk atak tipinin depresif olması, yatış sıklığı ve ek tanı istatistiksel olarak karşılaştırıldığında tedaviye yetersiz yanıt veren hastalarda daha fazla olduğu saptandı (p<0.05). Atak belirleyicisinin mevsimsel özellikte olması ve duygudurumla uyumsuz psikotik belirtilerin olması tedaviye yetersiz yanıt veren hasta gruplarında daha fazla ve istatistiksel olarak anlamlı farklılık olduğu saptandı (p<0.05). Duygudurumla uyumlu psikotik belirtiler tedaviye yanıt veren hastalarda daha fazla saptandı. Tedaviye yetersiz yanıt veren hasta gruplarında tedaviye geç başlama, sık ilaç deneme, ilaç uyumsuzluğu ve ilaç bırakma öyküsü daha fazlaydı ve istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulundu (p<0.05). Hastaların kullandığı ilaçlar değerlendirildiğinde tedaviye yetersiz yanıt veren özellikle akut manik ataktaki hastalar başta olmak üzere tipik antipsikotik kullanımı (AP) daha fazlaydı. Antidepresan (AD) ve benzodiyazepin (BZD) kullanımı ve EKT tedavisi, tedaviye yetersiz yanıt veren hastalarda özellikle de akut depresif ataktaki hastalarda daha yüksek saptandı ve istatistiksel olarak anlamlılık gösteriyordu (p<0.05). Hastaların ek tanıları karşılaştırldığında tedaviye yetersiz yanıt veren Grup 2, 3 ve 4 hastalarda daha fazla ek tanı saptandı. Ek tanı olarak hastalarda DSM- 5 TR tanı kriterlerine göre Yaygın Anksiyete Bozukluğu, Panik Bozukluk, Sosyal Anksiyete Bozukluğu, Obsesif Kompulsif Bozukluk, Post Travmatik Stres Bozukluğu ve Alkol-Madde Kullanım Bozukluğu olduğu saptandı ve tedaviye yetersiz yanıt veren hastalarda ek tanı daha fazla görüldü. Tüm hasta grupları arasında YMDÖ ortalama puanı, HDDÖ ortalama puanı, HADÖ toplam ortalama puanı, HADÖ psişik ve somatik ortalama puanı, KGİ-S ortalama puanı, SYÖ-iş, sosyal, aile ortalama puanı tedaviye yetersiz yanıt veren hastalarda anlamlı derecede daha yüksek bulundu ve DSÖYKÖ toplam ortalama puanı, DSÖYKÖ_genel, fiziksel, ruhsal, sosyal, çevresel alan puanları daha düşük ve ulusal çevre alanında ortalama puanı daha yüksek bulundu ve istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptandı (p<0.05). Sonuçlar: Çalışmamızda tedaviye yanıtsızlığın öngörücüleri olarak hastaların alkol-madde kullanım öyküsü, aile desteğinin yetersiz olması, ektanı varlığı, ilk duygudurum bozukluğu epizodunun tipi, toplam duygudurum bozukluğu epizodu sayısının fazla olması, psikotik özelliklerin duygudurumla uyumsuzluğu, mevsimsel özellik göstermesi, içgörü eksikliği, hastalık belirtileri ile tanı alma arasında geçen zamanın uzun olması, ilaç uyumsuzluğu ve ilaç bırakma öyküsü sayılabilir. Bu konuda daha fazla çalışmaya ihtiyaç vardır. Bunlar gözönünde bulundurularak tedaviye yetersizlik öngörücülerini saptamak ve tedavi yönetiminin buna göre yapılması gerektiğini düşünmekteyiz.