Teselliyi eşyada aramak: Türkçe romanda nesneler

Bu çalışmada, dokuz Türkçe romanda maddi nesnelerin oynadığı yazınsal roller incelenmiş ve anlatılardaki eşyanın çözümlenmesine ilişkin özgün bir düşünsel çerçeve geliştirilmesi amaçlanmıştır. Nesnelerin romansal işlevleri, çoğunlukla gözden kaçırılmış bir konudur. Roman kuramları, yazınsal nesnelerin çalışılmasına yönelik analitik bir çerçeveden yoksundur. Tezin ilk bölümünde eşyalara değinen kuramsal yaklaşımlar irdelendikten sonra nesnelerin çözümlenebilmesi için beş özgün kategori oluşturulmuştur: Nesne-karakter (kişileştirilen nesneler), karakter-nesne (şeyleştirilen kişiler), nesnemsi (mekânlaşan nesneler), metonimik nesneler ve metaforik nesneler. İkinci bölüm, 1850-1900 yılları arası yayımlanmış üç romandaki (Araba Sevdası, Udî ve Aşk-ı Memnu) karakter-nesne ilişkilerine odaklanır. Tatarcık, Çamlıcadaki Eniştemiz ve Huzur'da yazınsal nesnelerin rolleri üçüncü bölümde irdelenir. Dördüncü bölümde ise 1950'den sonra yayımlanmış Fikrimin İnce Gülü, Sonsuzluğa Nokta ve Masumiyet Müzesi romanlarındaki nesne poetikaları araştırılır. Tezin sonuç kısmında, metinsel bulgular, ilk bölümde geliştirilen düşünsel çerçeveye göre tartışılır. İkisi hariç, seçilen romanların ortak bir örüntüye sahip olduğu gözlemlenmiştir: Ana karakterler duygusal yoksunluklarını telafi etmek için eşyalara yönelmekte, bu da romanlarda nesnelerin kişileştirilmesine yol açabilmektedir. Anlatılardaki yazınsal nesneler, karakter ve mekânın metonimik bir parçası olmanın ötesinde bizzat karakterleşebilmekte veya mekânlaşabilmektedir.Anahtar sözcükler: Kurmaca nesneler, Türkçe romanda eşya, nesne-karakter