Tip 2 diabetes mellituslu hastaların birinci derece yakınlarında insülin direnci ve beta hücre fonksiyonu değerlendirilmesi

T P 2 D ABETES MELL TUSLU HASTALARINB R NC DERECE YAKINLARINDANSÜL N D RENC ve BETA HÜCRE FONKS YONU DEĞERLEND R LMESÖZETAmaç: Tip 2 Diabetes Mellitus gelişmesini önlemek günümüzde giderek önemi artan birhedeftir. Diyabet gelişimi için bazı riskli gruplar bilinmektedir. Tip 2 DM olan kişilerin birinciderece yakınları bu gruplardan en iyi bilinenidir. Çalışmamızda bozulmuş açlık glukozu (BAG)ve bozulmuş glukoz toleransı (BGT) gelişmeden önceki evrelerde, erken dönemdesaptanabilecek glukoz metabolizma bozukluğuna ait faktörlerin araştırılması planlandı. Tip 2DM gelişme riskinin erken dönemde belirlenmesi ve henüz rutin tetkiklere göre normal glukoztoleransı olarak değerlendirildiği dönemde, riskli hastaların saptanabilmesi için yol gösterecekerken bulguların araştırılması hedeflendi.Yöntemler: Çalışmaya Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesinebaşvuran tip 2 DM tanılı hastaların birinci derece yakını olan 101 kişi çalışma grubu olarak vebirinci derece yakınında diyabet olmayan sağlıklı 97 kişi kontrol grubu olarak alındı. Glukozmetabolizması Amerikan Diyabet Cemiyeti (ADA) kriterlerine göre değerlendirildi. İnsülindirenci ve beta hücre fonksiyonları ise Homeostasis Model Assessment (HOMA) yöntemi iledeğerlendirildi.Bulgular: Çalışma grubunda normal glukoz toleransı (NGT) saptanan kişiler %69,3,BAG ve/ veya BGT %23,8 ve tip 2 DM %6,9 oranındaydı. Kontrol grubunda NGT saptanankişiler %63,9, BAG ve/ veya BGT %32 ve tip 2 DM %4,1 oranında idi. NGT, BAG ve /veyaBGT, tip 2 DM saptanması açısından çalışma ve kontrol grubu arasında istatistiksel olarakanlamlı fark yoktu (χ2=2.114, p=0,347). Beta hücre fonksiyonları değerlendirildiğinde çalışmagrubunda ortalama %123,03±78,11; kontrol grubunda %94,73±39,98 olarak bulundu. Çalışmagrubunda beta hücre fonksiyonu değerlendirmesinde istatistiksel olarak anlamlı artış saptandı.nsülin direnci ortalaması çalışma grubunda 3,3±3,4, kontrol grubunda 2,3±1,6 saptandı. nsülindirenci çalışma grubunda istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek değerlendirildi (t=2.514,p=0.013). Çalışma grubunda %47,5; kontrol grubunda %32 oranında insülin direnci bulundu.NGT olan kişilerin beta hücre fonksiyonları değerlendirildiğinde, çalışma grubundaHOMAβ ortalamaları %137±81,6; kontrol grubunda %101,5±44,2 hesaplandı. Çalışmagrubunda NGT olan kişilerde beta hücre fonksiyonu istatistiksel olarak anlamlı düzeydeartmış olarak saptandı (t=3.106, p=0.003). HOMA R ortalaması çalışma grubunda 2,8±2,2;kontrol grubunda 1,9±1,2 olarak hesaplandı. Çalışma grubunda insülin direnci istatistikselolarak anlamlı düzeyde yüksek saptandı (t=3.027, p=0.003).Çalışma grubunda BGT saptanan kişilerin HOMAβ ortalamaları HOMA R ortalamalarıkarşılaştırıldığında istatistiksel anlamlı fark yoktu (t=3.106, p=1,113). Tip 2 DM tanısı alankişilerde HOMAβ ve HOMA R ortalamaları karşılaştırıldığında istatistiksel anlamlı fark yoktu(p=0.130).Sonuç: Çalışmamızda birinci derece yakınlarında diyabet öyküsü olan ve olmayankişilerde saptanan BAG ve/ veya BGT ve tip 2 DM oranında anlamlı fark saptanmamıştır. NGT,BGT ve/ veya BAG safhalarında artmış insülin direncine paralel olarak beta hücrefonksiyonlarında artış saptandı. Tip 2 DM saptanan kişilerde ise beta hücre fonksiyonu kontrolgrubuna göre anlamlı düzeyde azalmıştı. Birinci derece yakınlarında diyabet öyküsü olanlardaaile öyküsü olmayanlara göre insülin direncinin daha yüksek oranda görüldüğü ve bu bulgununkişilerin normal glukoz toleransına sahip olduğu dönemden itibaren geçerli olduğu saptanmıştır.Birinci derece yakınında tip 2 diyabet öyküsü olması gibi risk taşıyan kişilerin erken dönemdeglukoz metabolizma bozukluğunun tanınması için açlık plazma glukoz düzeyleri ve OGTT iledeğerlendirmesi yeterli görülmemektedir. Bu kişilerde glukoz metabolizma bozukluğunun erkendönemde saptanması DM gelişme riskini önlemek için gerekli önlemlerin alınmasında yolgösterecektir. NGT saptanan risk grubu bu kişilerde insülin direncine yönelik araştırmayapılmasının ve güvenilir, kolay uygulanabilir bir test olması nedeniyle HOMA testininkullanılmasının uygun olacağı düşünülmektedir.