Tip 2 diyabet hastalarında sağlık okuryazarlığı ile beslenme alışkanlıkları arasındaki ilişki

Amaç: Bu çalışmanın amacı Tip 2 DM tanılı hastalarda sağlık okuryazarlığı ile beslenme alışkanlıkları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Gereç ve Yöntem: Araştırmamız kesitsel tipte bir çalışmadır. Kula 3 No'lu Aile Sağlığı Merkezi'ne başvuruda bulunan Tip 2 DM tanılı 296 hasta çalışmaya dahil edilmiştir. Araştırma verileri Aralık 2023 – Haziran 2024 tarihleri arasında toplanmıştır. Veri toplama aracı olarak Tanıtıcı Bilgi Formu, Türkiye Sağlık Okuryazarlık Ölçeği-32 (TSOY-32) ve Üç Faktörlü Beslenme Anketi kullanılmıştır. Bulgular: Katılımcıların %51'i kadın, %49'u erkek olup, yaş ortalamaları 61,36±9,79 yıldır. VKİ ortalamaları sınıf 1 obeziteyi destekleyecek şekilde 31,04±4,84 (kg/m2), DM hastalık süreleri ise ortalama 9,34±7,05 yıl olarak saptanmıştır. Hastaların TSOY-32 genel puan ortalaması 24,88±9,19 olarak tespit edilmiş, katılımcıların %53,0'ı yetersiz, %31,4'ü sorunlu-sınırlı, %13,2'si yeterli, %2,4'ü ise mükemmel sağlık okuryazarlığına sahip olduğu anlaşılmıştır. Çalışmamızda yaş arttıkça sağlık okuryazarlığının azaldığı, en düşük sağlık okuryazarlığın 65 yaş ve üzeri kişilerde olduğu görülmüştür. Ayrıca kadınların erkeklere göre, bekarların evlilere göre, ev hanımlarının ise çalışan ve emeklilere göre daha düşük sağlık okuryazarlığına sahip oldukları, beslenmesinde değişiklik yapmayanlar ile düzenli egzersiz yapmayanların da yine düşük sağlık okuryazarlık düzeyine sahip oldukları görülmüştür. Üç Faktörlü Beslenme Anketine göre ise ev hanımlarının "Açlığa duyarlılık" puanlarının, çalışanlara ve emeklilere göre daha düşük olduğu görülmüştür. Ayrıca VKİ (kg/m2) arttıkça, "Bilinçli kısıtlama" ve "Açlığa duyarlılık" puanlarının azaldığı anlaşılmıştır. Çalışmamıza katılan tip 2 diyabet hastalarının sağlık okuryazarlık düzeyi azaldıkça, Üç Faktörlü Beslenme Anketinin alt boyutları olan "Kontrolsüz yeme", "Duygusal yeme", "Bilinçli kısıtlama" ve "Açlığa duyarlılık" puanlarının arttığı görülmüştür. Sonuç: Çalışmamızda, tip 2 diyabetli hastalardan eğitim seviyesi düşük olanlarda, 65 yaş üzeri kişilerde, kadınlarda, bekarlarda, ev hanımlarında, beslenmesinde değişiklik yapmayanlarda ve düzenli egzersiz yapmayanlarda düşük sağlık okuryazarlık seviyesi olduğu ve bu gruplardaki kişilerin beslenme alışkanlıkları konusunda da yeterli bilgilerinin olmadığı görülmüştür. Bu nedenle hastaların sağlık okuryazarlığını arttırmak ve sağlıklı beslenme konusunda farkındalık oluşturmak için toplumun tüm kesimleri tarafından çaba gösterilmesi büyük önem arz etmektedir. Anahtar Kelimeler: Tip 2 Diabetes Mellitus, Sağlık Okuryazarlığı, Sağlıklı Beslenme, Düşük Eğitim Seviyesi, İleri Yaş