Toplu beslenme hizmetlerinde çalışanların afet bilinci algı düzeylerinin değerlendirilmesi

Afetlerden etkilenen bölgelerde, gıda ve su gibi temel ihtiyaçlara hızlı bir şekilde erişim sağlanması, etkili bir afet yönetimiyle bireylerin beslenme gereksinimlerinin karşılanması oldukça önemlidir. Bu doğrultuda, toplu beslenme hizmetlerinin kesintisiz bir şekilde işleyişini sürdürebilmesi için, öncelikle bu hizmetlerde çalışan kişilerin afet bilinci seviyelerinin tespit edilmesi gerekmektedir. Bu bağlamda, araştırmanın amacı, toplu beslenme hizmetlerinde görevli bireylerin afet bilinci algı düzeylerini incelemek ve bu algı düzeylerini demografik faktörlerle karşılaştırarak değerlendirmektir. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden tarama deseni kullanılmıştır. Araştırma, Türkiye (İstanbul)'da bir toplu beslenme hizmeti veren şirket çalışanları ile (n=223) gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın verileri 36 maddeli 4 alt boyuttan (afet eğitimi bilinci, afet öncesi bilinç, yanlış afet bilinci, afet sonrası bilinç) oluşan "Afet Bilinci Algı Ölçeği (ABAÖ)" ile toplanmıştır. Ayrıca, çalışmaya katılan bireylerin demografik bilgileri 9 maddeli anket formu ile elde edilmiştir. Çalışma grubunun %52'si (n=116) erkek, %48'i (n=107) kadındır. Yaş dağılımında en yoğun grup %27,4 (n=61) ile 45-54 yaş aralığındadır. Katılımcıların %57,8'i (n=129) evli, %36,3'ü (n=81) bekardır. Eğitim düzeyinde çoğunluk %51,1 (n=114) ile ilköğretim mezunudur. Yemek sektöründe çalışma süresi, %26,5 (n=59) ile en çok 1-5 yıl ve yine %26,5 (n=59) ile 5-10 yıl arasında yoğunlaşmıştır. Aynı iş yerinde çalışma süresi ise %39,5 (n=88) oranıyla en çok 1 yıldan azdır. Katılımcıların %70,0'i (n=156) daha önce bir afetle karşılaşmamış ve %96,9'u (n=216) afet bölgesinde görev almamıştır. Ayrıca %11,2'sinin (n=25) afet bölgesinde en az bir akrabası bulunmaktadır. Çalışma bulguları, ABAÖ'nin toplam puan ortalamasına göre toplu beslenme hizmeti çalışanlarının %8,2'si (n=73) "yetersiz", %15,8'i (n=141) "orta" ve %76,0'sı (n=679) "iyi" düzeyde puan aldığını göstermektedir. Ölçeğin genel ortalaması ise 147,42 puan olarak belirlenmiştir. Katılımcıların yaş, eğitim durumu ve aynı iş yerinde çalışma süresine göre ABAÖ alt boyut puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olduğu (p<0.05) saptanmıştır. Buna karşın, cinsiyet, medeni durum, yemek sektöründe çalışma kıdemi, afet deneyimi, afet bölgesinde görev alma ve afet bölgesinde akrabası bulunma durumlarına göre ABAÖ alt boyut ve toplam puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmamıştır (p>0.05). Bu sonuçlar doğrultusunda; afet bilinci algı düzeyi düşük olan toplu beslenme hizmeti çalışanlarının, afetlere hazırlık ve müdahale süreçlerinde desteklenmesi gereken bir grup olarak ele alınması gerekmektedir. Çalışanların afetlere yönelik farkındalık, bilgi ve uygulama becerilerini geliştirmeye yönelik eğitimlerin planlanması, görev tanımlarında afet sürecine ilişkin sorumlulukların açıkça belirtilmesi ve afet senaryolarına dayalı uygulamalı tatbikatların artırılması önemlidir. Alana yönelik araştırmaların sınırlı sayıda olması, bu çalışmanın hem literatüre katkısını hem de uygulamaya yönelik önemini artırmaktadır. Bu nedenle, ilerleyen dönemlerde farklı kurum ve bölgelerde yapılacak benzer çalışmalarla konuya ilişkin verilerin zenginleştirilmesi ve geliştirilecek müdahale programlarının etkililiğinin değerlendirilmesi önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Afet Bilinci, Toplu Beslenme Hizmetleri, Afet Farkındalık Düzeyi, Afet Yönetimi