Toplumsal cinsiyet rollerinin konut temsilleri üzerinden analizi: sivil mimari bellek Ankara 1930-1980 projesi

Toplumsal cinsiyet, kadın ve erkek bireylerin yaşantısının toplum tarafından belirlenen roller ve davranışlarla şekillenmesidir. Bireylerin toplum içerisindeki konumlarını belirleyen toplumsal cinsiyet rolleri, sosyal, kültürel ve tarihsel bağlamda şekillenmiş normlar ve değerlerle inşa edilmiştir. Toplumsal cinsiyet kavramı üzerine birçok disiplinde çalışmalar yapılmış ve geniş bir literatür oluşturulmuştur. Bu literatür çalışmaları içerisinde mimarlık ve tasarım alanında da çalışmalar yapılmıştır. Mimarlık alanında konut yapıları üzerine yapılan çalışmalar ayrı bir öneme sahiptir ve bu çalışmalar toplumsal cinsiyet rollerini görünür hale getirmektedir. Bu çalışmada modern konutun biçimlenişinin toplumsal cinsiyet rollerini nasıl dönüştürdüğü incelenmiştir. Bu sayede bu rollerin insanların yaşamını nasıl şekillendirdiğinin ve bulundukları mekanların tasarımının bu rolleri nasıl pekiştirdiğinin anlaşılması amaçlanmaktadır. Bu çalışma yapılırken toplumsal cinsiyet rolleri üzerine yapılmış daha önceki literatür çalışmaları incelenerek konunun genel çerçevesi ortaya çıkarılmıştır. Mimarlık ve tasarım disiplini içerisinde konunun nasıl ele alındığı incelenmiştir. Sonrasında, tasarım detaylarının okunabilmesi ve teknik bilgileri içermesi sebebiyle temsil konusu üzerine araştırmalar yapılmıştır. Bu çalışma yürütülürken Sivil Mimari Bellek Ankara 1930-1980 Projesi Arşivinin plan çizimlerindeki mekânsal kurguda saklı olan toplumsal cinsiyet rolleri verileri, kesit ve görünüş çizimlerinde bulunan figürler başta olmak üzere mimari çizim temsilleri incelenerek toplumsal cinsiyet rollerinin konut mekanları üzerinden nasıl kurgulandığının anlaşılması hedeflenmiştir. Bu inceleme 1923-1950 Erken Cumhuriyet Dönemi ve 1950 sonrası dönem olarak iki dönemde yapılmıştır. Kadınların konut temsillerinde nasıl ele alındığı ve kamusal alanla kurduğu ilişki, hangi mekanlarda bulundukları, erkek temsillerinin ve cinsiyetsiz temsillerin kurgusu gibi bilgilerin toplumsal cinsiyet rolleri ve bireylerin toplumdaki konumları hakkında bir farkındalık yaratacağı düşünülmektedir.