Erken cumhuriyet döneminde hafıza mekanların inşası ve dönüşümü: Dolmabahçe sarayı ve Anıtkabir vakaları

Hafıza, ulusal kimlik ve mimari arasındaki bağlantıyı ortaya koymak adına birçok çalışma yapıldı. Pierre Nora'nın Hafıza Mekanları bu girişimlerin arasında, en önemlilerinden biridir. Bu kavrama göre, verili bir toplumun ulusal kimliğini canlandırmak için ortaya çıkan/ortaya çıkartılan nesneler, mekanlar ve anıtlar vardır. Bunlara hafıza mekanları denir. Hafıza mekanlarının, verili toplumun, toplumsal hafızasının etkin birer devresi olması, onların ulusal kimlikleri pekiştirmekteki faydasını gösterir. Bu tezde, erken cumhuriyet döneminde hafıza mekanlarının oluşma biçimlerini göstermek için, erken cumhuriyet döneminden günümüze kadar güçlü birer hafıza mekânı olarak kalan Dolmabahçe Sarayı ve Anıtkabir konu edilmiştir. Dolmabahçe Sarayı ve Anıtkabir erken Cumhuriyet dönemindeki hafıza mekanlarının dönüştürülmesinin/inşasının vakaları olarak incelendi. Dolmabahçe Sarayı vakası Cumhuriyet'in Dolmabahçe Saray'ını fiziki ve sembolik müdahalelerle nasıl yeniden şekillendirdiğini ve onu Cumhuriyet'in bir hafıza mekanına nasıl dönüştürdüğünü gösteriyor. Müdahalenin boyutlarını kanıtlamak için saray kompleksinin detaylı tarifi verildi. Ayrıca fiziki müdahaleler, politik ve tarihsel bağlamında belgelendi ve incelendi. Anıtkabir vakası, Cumhuriyet'in sıfırdan bir anıtı nasıl tasarladığını gösteriyor. Anıtkabir, politik ajandası kadar mimari ajandasını da yansıttığı için, ulusal mimari hakkındaki ilgili konularda tartışıldı. Buna ek olarak, Anıtkabir projesinin seçimi ve Anıtkabir'in yerinin seçimi süreci incelendi. Bu amaçla, Başbakanlık Cumhuriyet Arşivleri, İstanbul mastır planı (Henri Prost planı), mimari yayın (Arkitekt) ve ilgili literatür çalışıldı. Erken Cumhuriyet döneminde Türk ulusal kimliğinin hafıza kullanımını ve temsillerini göz önüne alarak, Dolmabahçe Sarayı ve Anıtkabir'in hafıza mekan olarak incelenmesi, erken Cumhuriyet'in ulusal kimliğe ve ulusun ideal geçmişine dair vizyonunu gösterdi. Ayrıca, inceleme, ulus devletin mimari ve kentsel projeleri destekleyerek hafıza mekanlara nasıl müdahale ettiğini ya da hafıza mekanları nasıl yarattığını işaret etti. Böylelikle, umuyorum ki, söz konusu tez, erken Cumhuriyet dönemine dair yapılan hafıza çalışmalarına ufak ama manalı bir katkıda sundu. Anahtar Kelimeler: Dolmabahçe Sarayı, Anıtkabir, hafıza mekanları, erken Cumhuriyet dönemi mimarisi, ulusal kimlik, toplumsal hafıza