Trombolitik uygulanan masif/submasif pulmoner emboli hastalarında erken dönem mortalite ve uzun dönem kronik tromboembolik pulmoner hipertansiyon (KTEPH) oranlarını etkileyen faktörlerin retrospektif değerlendirilmesi

Giriş ve Amaç: Pulmoner emboli (PE), miyokard enfarktüsü ve inmeden sonra kardiyovasküler ölümlerin en sık nedenidir. Masif PE olgularında erken dönem hastane mortalitesi %15'in üzerindedir ve ölümlerin %50'den fazlası ilk saatler içinde gerçekleşmektedir. PE atağını takip eden ilk iki yılda KTEPH kümülatif insidansı %0,1 – 9,1 arasında değişmektedir. Bu çalışmada, masif/submasif PE nedeniyle fibrinolitik tedavi alan hastalarda erken ve geç dönem mortalite ve morbidite ile bunları etkileyen klinik faktörlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Materyal ve Metot: Kliniğimizde 2012-2024 yılları arasında masif/submasif PE tanısıyla fibrinolitik tedavi (alteplaz) uygulanmış tüm hastalar çalışmaya dahil edildi. Otomasyon sisteminden masif/submasif pulmoner emboli tanısıyla fibrinolitik tedavi alan tüm olgular tespit edildi ve değerlendirildi. Bulgular: Toplam 50 olgu (31 kadın, %62; 19 erkek, %38) çalışmaya dahil oldu. Olguların yaş ortalaması 64±16 yıl (min: 21 – max: 93) olup, median izlem süresi 1661 gündü (min: 1 – max: 4566 gün). Masif/submasif PE olgularında D-dimer negatifliği %2 oranında, kardiyak enzim yüksekliği ise %52 olguda tespit edildi. Hastaların 36'sı (%72) masif, 14'ü (%28) submasif PE olgularıydı. Fibrinolitik tedavisi acil serviste (%18), yoğun bakımda (%24) veya serviste (%58) uygulandı. Majör kanama (intrakranial kanama) 1 olguda (%2) görüldü. Olguların %26'sına yarı doz, %74'üne tam doz fibrinolitik uygulandı. İlk 2 günlük mortalite %10 (5/50), 10 günlük mortalite %26 (13/50) ve 30 günlük mortalite %28 (14/50) olarak bulundu. Malignite ve kalp yetmezliği öyküsü olanlarda erken mortalite ve geç mortalite oranları anlamlı olarak daha yüksekti. Yarı doz fibrinolitik tedavi alanlarda 30 günlük mortalite oranı, tam doz tedavi alanlara göre anlamlı olarak daha yüksekti (%53,8 e karşı %18,9 p=0,029). Kardiyak enzim yüksekliği de 30 günlük mortalite riskini artıran bir faktör olarak tespit edildi. Hipertansiyonu ve obezitesi olanlarda ise mortalite oranları anlamlı olarak daha düşüktü. Yaş, cinsiyet ve klinik tablonun masif ya da submasif olması, erken ve geç mortaliteyi anlamlı şekilde etkilemediği görüldü. Fibrinolitik tedavisinin acilde, serviste veya yoğun bakımda uygulanması mortalite oranlarını etkilemiyordu. Masif/submasif PE nedeniyle 30 gün içinde hayatını kaybeden hastalarda tanı anındaki nabız sayısı, üre ve kreatinin değerleri, sağ kalan hastalardan anlamlı olarak daha yüksek bulundu. Trombolitik uygulanan masif ve submasif olgularda erken ve geç dönem mortalite farkı saptanmadı. Masif/submasif PE tanısıyla reperfüzyon tedavisi uygulanan tüm olgular için medyan sağ kalım 2352 gün (Standart Hata 304 gün) olarak bulundu. Kaplan-Meier sağkalım analizinde malignite ve kalp yetmezliği olan hastaların medyan sağ kalımı anlamlı olarak düşük bulundu. Malignite olsun ya da olmasın obezlerde medyan sağ kalım anlamlı olarak daha uzundu. Cox Regresyon analizine göre sağ kalımı malignite olumsuz, obezite ise olumlu etkileyen bağımsız risk faktörleriydi. KTEPH değerlendirmesi yapılan 21 hastanın 6'sında (toplam olguların %12'sinde; 6/50) KTEPH geliştiği tespit edildi. KTEPH gelişen hastaların başlangıç pulmoner arter sistolik basınç ortalaması, KTEPH gelişmeyen hastalardan istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha yüksekti. Sonuç: Masif/submasif PE tanısıyla reperfüzyon tedavisi uygulanan hastalarda malignite, obezite ve yarı doz fibrinolitik tedavi gibi faktörlerin mortalite ve morbidite üzerindeki etkileri daha kapsamlı çalışmalarla incelenmelidir.